|
ÖZET: Serbest bölgelerden çeşitli nedenlerle çıkarılan ürün ve makinelerin takibi için teminatların manuel olarak izlenmesi, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenmiştir. Mevzuat gereği, fuarlarda sergilenen veya bakım-onarım amacıyla geçici olarak Türkiye’ye gönderilen bu ürünler için teminat toplanmakta; ancak bu ürünlerin 12 ay içinde serbest bölgeye geri getirilip getirilmediği, teminat hesaplarının durumu ve firmaların teminat talepleri için herhangi bir otomasyon sistemi bulunmamaktadır.
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, geçici olarak çıkarılan malların 12 ay içinde geri getirilmemesi durumunda teminatların çözülerek Özel Hesaba gelir kaydedileceğini belirtmektedir. Yapılan incelemelerde, bu süreçlerin manuel olarak yürütüldüğü ve otomasyon eksikliği olduğu tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu durumu kabul ederek gerekli çalışmaların başlatıldığını ve entegrasyon sürecinin ilerlediğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, serbest bölgelerden çıkarılan ürün ve makinelerin takibi için bir otomasyon sisteminin kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu sistem, ürünlerin geri dönüş sürelerini, teminat hesaplarını ve firmaların taleplerini daha etkin bir şekilde izlemeyi sağlayacaktır. |
BULGU: Serbest Bölgelerden Çeşitli Nedenlerle Geri Getirilmek Üzere Çıkarılan Ürün veya Makineler İçin Toplanan Teminatların Takibinin Manuel Olarak Yapılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Serbest Bölgelerden fuarlarda sergilenmek, bakım-onarım veya ileri derecede işçilik görmek amacıyla çıkarılan ürün veya makinelerin takibi için mevzuat gereği teminat toplanmakta olup, söz konusu ürün veya makinelerin 12 ay içerisinde serbest bölgeye geri getirilip getirilmediğinin, teminat hesaplarındaki tutarların 12 ayı geçip geçmediklerinin, teminatların firmalar tarafından talep edilip edilmediğinin takibi için herhangi bir otomasyon sisteminin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin “Serbest Bölge Gelirleri ve Tahsilat Yapılmayacak Haller” başlıklı 41’inci maddesinin (b) fıkrasının 1’inci bendinde, imalatçı kullanıcılar ile 06/02/2004 öncesi faaliyet ruhsatı alan kullanıcılar tarafından gerçekleştirilecek mal hareketlerinde uygulanacak esaslar aşağıda açıklanmıştır:
f) Sergilenmek, fuarlarda teşhir edilmek üzere bölgeden Türkiye’ye geçici olarak mal gönderilmesi, yurt içinden getirilen bir malın evsafına uygun olmaması veya bozuk çıkması gibi nedenlerle değiştirilmek ya da tamir edilmek üzere mahrecine iade edilmesi halinde Özel Hesap Ücreti alınmaz. Ancak 58’nci madde gereğince Türkiye’ye çıkarılacak mallardan binde 9 oranında teminat alınır. Söz konusu malların 12 ay içerisinde bölgeye getirilmemesi halinde, bu teminatlar çözülerek Özel Hesaba gelir kaydedilir.”
Aynı maddenin Fason İmalat İle Bakım-Onarım Faaliyetleri ve İleri Derecede İşçilik İşlemlerinde uygulanacak esaslarının belirlendiği (b) fıkrasının 4’üncü bendinde ise;
“a) Kullanıcının kendisine ait olan mallar için bölge dışında fason imalat veya ileri derecede işçilik işlemleri yaptırması halinde bu işlemlerden katma değer üzerinden binde 1 oranında Özel Hesap Ücreti alınır. Ancak 58’inci madde gereğince Türkiye’ye çıkarılacak mallardan binde 9 oranında teminat alınır. Teminat alınan malların 12 ay içerisinde bölgeye getirilmemesi halinde bu teminatlar çözülerek Özel Hesaba gelir kaydedilir.
b) Kullanıcının kendisine ait olmayan, fason imalat, bakım-onarım faaliyetleri ve ileri derecede işçilik işlemleri amacıyla bölgeye geçici olarak getirdiği malların bölgeye giriş ve çıkışında Özel Hesap Ücreti alınmaz. Söz konusu malların bölgede işçilik gördükten sonra bölgeden nihai çıkışında bölgede yaratılan katma değer üzerinden binde 1 oranında Özel Hesap Ücreti alınır. Ancak belirtilen kapsamdaki mallardan kullanıcıların yurtdışından getirerek fason imalat, bakım-onarım faaliyetleri ve ileri derecede işçilik işlemleri için Türkiye’ye çıkaracağı mallardan 58’inci madde gereğince binde 9 oranında teminat alınır. Teminat alınan malların 12 ay içerisinde bölgeye getirilmemesi halinde bu teminatlar çözülerek Özel Hesaba gelir kaydedilir.” denilmektedir.
Mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere, sergilenmek, fuarlarda teşhir edilmek üzere bölgeden Türkiye’ye geçici olarak mal gönderilmesi, fason imalat ile bakım-onarım faaliyetleri ve ileri derecede işçilik işlemleri için serbest bölge dışına çıkarılan ürün ve makineler için teminat alınması, malların 12 ay içerisinde bölgeye getirilmemesi halinde, bu teminatların çözülerek Özel Hesaba gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede söz konusu malların 12 ay içerisinde serbest bölgeye dönüp dönmediğinin, 12 ayı geçen teminatların tespiti ve bu teminatların firmalar tarafından talep edilip edilmediğinin takip edildiği bir otomasyon sisteminin olmadığı, bu işlemlere ait tüm takiplerin manuel olarak yapıldığı görülmüştür.
Nitekim kamu idaresi de bulguya katılmış olup, gerekli çalışmaların başlatıldığını, bu çalışmaların belli bir aşamaya geldiğini ve ilerleyen süreçte entegrasyonun tamamlanacağını belirtmiştir.
Bu itibarla, Serbest Bölgelerden fuarlarda sergilenmek, bakım-onarım veya ileri derecede işçilik görmek amacıyla çıkarılan ürün veya makinelerin, 12 ay içerisinde serbest bölgeye geri getirilmesi, teminat hesaplarındaki tutarlardan 12 ayı geçenlerin tespiti ve teminatların firmalar tarafından talep edilip edilmediğinin takipleri için bir otomasyon sisteminin kurulması gerektiği değerlendirilmektedir.