Serbest meslek kazancı, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye ya da ihtisasa dayanan ve işverene tabi olmaksızın kişisel sorumluluk altında yapılan faaliyetten doğan kazançtır. Avukat, hekim, mali müşavir, mühendis, danışman ve benzeri faaliyetler tipik örneklerdir.
Serbest meslek faaliyetinin unsurları
Faaliyetin bağımsız yürütülmesi, kişisel mesai ve uzmanlığın ağırlığı ve devamlılık önemlidir. Bir işverene bağlı çalışma varsa ücret; ticari organizasyon ve sermaye unsuru ağır basıyorsa ticari kazanç gündeme gelebilir.
Tahsil esası
Serbest meslek kazancında temel kural tahsil esasıdır. Hizmet verilmiş olsa bile bedel tahsil edilmemişse kural olarak gelir doğmaz. Buna karşılık nakit dışında mal, hizmet, mahsup veya alacağın başka şekilde tasarrufa alınması da tahsil sayılabilir.
Giderler
Mesleki faaliyetin yürütülmesi için yapılan işyeri, personel, seyahat, mesleki yayın, araç, iletişim, amortisman ve benzeri giderler Kanundaki şartlarla indirilebilir. Kişisel giderlerle mesleki giderlerin ayrıştırılması gerekir.
Serbest meslek makbuzu
Serbest meslek erbabı tahsilat karşılığında serbest meslek makbuzu/e-serbest meslek makbuzu düzenler. Belge düzenleme ile tahsil esası arasında doğrudan ilişki vardır.
Stopaj
GVK 94 kapsamındaki kişi ve kurumların serbest meslek ödemeleri üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapması gerekebilir. Stopaj nihai vergi olmayıp yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir; bazı özel haller ayrıdır.
KDV
Serbest meslek hizmeti ayrıca KDV’nin konusuna girer. Gelir vergisinde tahsil esası ile KDV’de vergiyi doğuran olayın zamanı her durumda aynı değildir; özellikle tahsil edilmeden fatura/makbuz düzenlenmesi ve hizmetin tamamlanması ayrı değerlendirilmelidir.
Avukatlık ve karşı vekalet ücreti
Avukatlık ücretlerinde sözleşme ücreti, karşı taraf vekalet ücreti, stopaj ve KDV uygulaması farklı hukuki niteliklere göre değerlendirilir. Ödemenin kim tarafından ve kimin adına yapıldığı önem taşır.