|
ÖZET: Sermaye Transferi Ödeneklerinin zamanında gönderilmemesi, proje yürütmelerinde ciddi aksaklıklara yol açmaktadır. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Bölge Kalkınma İdaresine ödenek aktarımında yaşanan gecikmelerin, proje yürütücüleri için hakediş bazında gerekli ödeneklerin zamanında sağlanamaması gibi olumsuz sonuçlar doğurduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümlerine göre işletilmesi gereken proje hesaplarının nemalandırılmamasıyla birleşince, projelerin zamanında tamamlanmasını engellemektedir.
2021 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu çerçevesinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda ödeneklerin kullanılmasına yönelik süreçler başlatılmıştır. Ancak, Bakanlıkça verilen onayların ardından ödeneklerin yalnızca belirli dönemlerde aktarılması, projelerin bütçelerinin etkin bir şekilde kullanılmasını zorlaştırmaktadır. Ödeneklerin %4,9’unun gerçek harcamaya dönüşmesi, kalan tutarın ise yıllar içinde bekletilmesi, projelerin zamanlama sorunları ve küçülmesine neden olmaktadır. Kamu idaresi, 2021 yılı Usul ve Esasları doğrultusunda hareket edildiğini belirtse de, ödeneklerin yıl sonuna kadar uzaması ve nemalandırma süreçlerinin aksaması, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığına tahsis edilen ödeneklerin etkin kullanımını engellemektedir. Bu nedenle, tüm süreçlerin yeniden gözden geçirilmesi ve düzenlenmesi gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Sermaye Transferi Ödeneklerinin Bakanlık Tarafından Bölge Kalkınma İdaresine Zamanında Gönderilmemesinin Proje Yürütümlerine İlişkin Temel İlkelerle Çelişen Uygulamalara ve Olumsuzluklara Neden Olması:
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Transfer ödeneklerini gönderme süreçlerindeki aksamalardan dolayı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Bölge Kalkınma İdaresine ödenek aktarımının gecikmesi ve bu nedenle de, Kalkınma İdaresinin proje yürütücülerine hakediş bazında, iş yapıldıkça gerçekleşmesi gereken ödenek aktarımlarını, istisnai durumlarda kullanılması gereken yöntemler devreye sokularak defaten yapmak zorunda kalınması ve bazı proje hesaplarındaki paraların Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümlerine göre işletilerek nemalandırılmaması proje yürütümlerinde aksamalara neden olmaktadır.
2021 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu E-Cetveli 18 inci sırasında; Başkanlıkların bütçelerinin (07.01) ekonomik kodlarını içeren tertiplerinde yer alan ödeneklerin; belirtilen proje ve faaliyetler ile bölgelerin gelişme potansiyelini artırmaya ve kalkınmasına katkı sağlayacak araştırmalar ve etüd projeler için ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına Sanayi ve Teknoloji Bakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılacağı belirtilmiştir.
Bütçe Kanunu’nun belirtilen hükmü gereğince, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 2021 yılı için hazırlanan “2021 Yılı Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” 11.03.2021 tarihinde yayımlanarak uygulamaya konulmuştur.
Usul ve Esasların yayımından sonra, Başkanlıkça 15.04.2021, 06.08.2021 ve 19.11.2021 tarihli yazılar ile belirlenen alt projeler için Bakan oluru almak üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına yazı yazılmış, 27.04.2021, 23.08.2021 ve 13.12.2021 tarihli Bakan oluruyla ilgili ödenekler kullanılabilir hele gelmiştir. Belirtilen Bakan olurları sonrasında Başkanlığa ödeneklerin ancak Ağustos-Aralık aylarında peyderpey aktarılabildiği görülmüştür.
Başkanlığın 2021 yılı bütçesi (07.1) sermaye transferleri ödeneklerinin kullanımına ilişkin veriler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 5:GAP BKİB’nin 2021 Yılı Bütçesi Sermaye Transferleri Tertibinde Bulunan Ödeneğin
Kullanım Tablosu
| Projeler (TL) | 2021 yılı Bütçeyle Verilen Ödenek |
Proje Hesabına Aktarılan Toplam Tutar |
31.12.2021 Harcanan Tutar |
31.12.2021 Kalan Tutar |
| Organik Tarım Küme Geliştirme Projesi | 1.322.560 | 1.300.000 | 1.300.000 | |
| GAP Bölgesinde Hassas Tarım ve Sürdürülebilir Uygulamaların Yaygınlaştırılması |
1.850.939 | 1.850.939 | 1.850.939 | |
| GAP Tarımsal Eğitim ve Yayım Projesi | 5.179.843 | 5.179.843 | 319.961 | 4.859.882 |
| Hayvancılık Altyapısının Geliştirilmesi | 597.000 | 597.000 | 597.000 | 0 |
| Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliği Projesi | 2.143.531 | 2.134.000 | 2.134.000 | |
| Tarımsal Altyapının Geliştirilmesi | 12.795.127 | 12.795.000 | 12.795.000 | |
| Tekstil Sektörünün Geliştirilmesi için Ara Eleman Yetiştirilmesi | 1.000.000 | 1.000.000 | 1.000.000 | |
| Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliği Projesi |
1.195.000 | 1.195.000 | 1.195.000 | |
| Zerzevan Kalesi Ziyaretçi Karşılama Merkezi Projesi |
4.500.000 | 4.500.000 | 4.500.000 | |
| Soyut ve Somut Kültürel Mirasın Korunması Projesi | 2.100.000 | 2.100.000 | 699.150 | 1.400.850 |
| TOPLAM | 32.684.000 | 32.651.782 | 1.616.111 | 31.035.671 |
2021 yılı Yatırım Programında üç ana program hariç tüm programların 2021 yılında başlayıp biteceği öngörülmüştür. Oysa yukarıdaki tablodan görüleceği üzere, 2021 yılında tahsis edilen toplam 32.684.000 TL ödeneğin 32.651.782 TL’si usul ve esasların istisnai hükümlerinden yararlanılarak açılan proje hesaplarına defaten aktarılmıştır. Projeler incelendiğinde bazı Genel Koordinatörlüklerde proje hesaplarında bulunan tutarların vadeli hesaplarda değerlendirilmesinin sağlandığı, bazı genel Koordinatörlüklerde ise vadesiz hesapta uzun süreler bekleyen tutarlar olduğu görülmüştür. Aktarılan tutarların sadece %4,9’u projeler için gerçek harcamaya dönüşmüş, kalan tutar ise gelecek yıllarda kullanılmak üzere ilgili hesaplarda bekletilmektedir. Takip eden yıllarda projeler gerçekleştirildikçe uygulayıcı kuruluşlar tarafından hakediş ödemeleri yapılmakta ve bu süreç yaklaşık 2-3 yıl sürmektedir.
Proje ödeneklerinin aktarımı ve kullanılmasına ilişkin son üç yıllık dönem verilerinin incelenmesinde, transfer ödeneklerinin kullanımına ilişkin Usul ve Esasların Bakanlıkça belirlenmesi, Kalkınma İdaresinin alt projeler için Bakan oluru almasını takiben Bakanlıkça ödeneğin Kalkınma İdaresine gönderilmesinin ilgili yılın sonlarını bulduğu görülmektedir.
Kalkınma İdaresinin proje yürütücüsü kurumlara ödeneği aktarımı Usul ve Esasların 9/(4) maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, proje hesabına nakit aktarımının yapılabilmesi için uygulayıcı kuruluşun ilgili ödemeye ilişkin protokolde belirtilen ve tabi olduğu mevzuat gereğince hazırlayacağı ödeme evraklarını İdareye sunması ve İdarece, gerekli inceleme sonucunda uygun görmesi halinde talep edilen tutarın proje hesabına aktarılarak harcamaya onay verilmesi gerekmektedir.
Ancak, Kalkınma İdaresi, yukarıda açıklanan süreçler sonunda Bakanlıkça ödeneğin geç gönderilebilmesi nedeniyle, Usul ve Esasların yukarıda belirtilen 9/(4) maddesindeki koşullar yerine getirilmeden, yine aynı Esasların 9/(14) maddesinde yer alan; “İdare ve uygulayıcı kuruluş arasında protokolü imzalanmış ve uygulayıcı kuruluş tarafından ihale süreci başlatılmış ancak yılı içerisinde tamamlanamayacağı öngörülen projelerin ödeneği, yılı içerisinde uygulayıcı kuruluşun proje hesabına ertesi yıllarda kullanılmak üzere defaten blokeli olarak aktarılabilir” şeklindeki, ödeneğin tenkisini önleme amaçlı istisnai düzenlemeye dayanarak ilgili proje hesaplarına tüm ödeneği defaten aktarmak zorunda kalmaktadır.
Öncelikle bu uygulama, proje kapsamındaki işler gerçekleştirildikçe Kalkınma İdaresince proje hesabına ödeneğin aktarılması yönündeki asli düzenlemeye (9/4) aykırıdır ve istisnai koşullar için getirilen, özel düzenlemenin (9/14) genel uygulamaya dönüşmesi sonucunu doğurmaktadır.
Bunun ötesinde, uygulayıcı kuruluşun ilgili ödemeye ilişkin protokolde belirtilen ödeme evraklarını hazırlayıp Kalkınma İdaresine sunması ve İdarece, gerekli inceleme sonucunda talep edilen tutarı proje hesabına aktararak harcamaya onay vermesi süreçleri sonunda ödeneklerin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca harcanması yukarıda örneklendiği üzere, yaklaşık 2-3 yıl sürmekte, bu süreçte proje hesaplarının Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümlerine göre işletilmesi bazı hesaplarda sağlanmadığından ödenekler değer kaybına uğramakta, bu nedenle de projelerin küçülmesi ve zamanlama problemleri doğması gibi aksaklıklar yaşanmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, sermaye transferi ödeneklerinin kullanımının 2021 yılı Usul ve Esasları doğrultusunda yapıldığını, ancak Strateji Bütçe Başkanlığı tarafından sermaye transferi ödeneklerinin ilgili yıl içerisinde aylara bölünerek kurumların kullanımına açılmasından ötürü, yıl sonuna kadar uzayabildiği belirtilmiş ve proje hesaplarındaki paraların Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümlerine göre işletilerek nemalandırılması hususuna dikkat edileceği ifade edilmiştir.
GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığına tahsis edilen ödeneklerin Yatırım Programına uygun olarak gerçekleştirilmesini teminen tüm süreçlerin yeniden gözden geçirilerek düzenlenmesi gerektiği düşünülmektedir.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr