|
ÖZET: Umum servis araçları ve ticari taksi plakalarının kiralanmasında, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda belirtilen 10 yıllık süre sınırının aşıldığı tespit edilmiştir. Büyükşehir Belediyesi, bu plakaları 15 ve 30 yıl gibi sürelerle kiraya vermiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, belediyelere toplu taşıma hizmetleriyle ilgili düzenlemeleri yapma yetkisi tanımaktadır. Ancak, bu düzenlemeler çerçevesinde, kiralama sürelerinin 10 yılı aşmaması gerektiği vurgulanmaktadır.
İlgili mevzuat hükümleri incelendiğinde, belediyelerin toplu taşıma haklarını ihale yoluyla devretme yetkisi bulunduğu, ancak bu sürenin 10 yıl ile sınırlı olduğu anlaşılmaktadır. Danıştay ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın onayı ile bu sürenin 49 yıla kadar uzatılabileceği tek istisna olarak belirtilmiştir. Ancak yapılan denetimlerde, bu sürelerin aşıldığı ve kamu idaresinin ruhsat verme yöntemini tercih etmesine rağmen, ihale sürecinin 10 yıla düşürülmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, umum servis aracı ve ticari taksi plakalarının kiralama işlemlerinin, rekabeti artıracak ve imtiyaz oluşturmadan, 10 yıllık süre sınırına uygun bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, Büyükşehir Belediye Meclisi’nin kararları doğrultusunda, ihale süreçlerinin düzenlenmesi ve sürelerin yasal çerçevede belirlenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Servis Araçları ve Ticari Taksi Plakalarının Kiraya Verilmesinde Kanunda Belirtilen Sürenin Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Umum servis aracı plakaları ile ticari taksi plakalarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanununda belirtilen 10 yıllık süreyi aşacak şekilde 15 yıl ve 30 yıl sürelerle kiraya verildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin f bendinde; toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek yetkisinin Belediyelere ait olduğu,
Aynı Maddenin “p” bendinde; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirleme ve durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etme, işletme, işlettirme veya kiraya verme ve kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemelerinin gerektirdiği bütün işleri yürütme yetkilerinin Belediyelere ait olduğu ve (f) bendinde belirtilen hizmetlerin Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilebileceği; toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle ya da toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya hizmet satın alma yoluyla yerine getirilebileceği,
Hüküm altına alınmış ve bu düzenlemelere paralel olarak 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’inci maddesinin (f) ve (p) bentleri gereğince; Büyükşehir sınırları içerisinde toplu ulaşım ile ilgili hizmetlerin yerine getirilmesi, toplu ulaşım araçlarıyla ilgili gerekli düzenlemelerin yapılması ve hizmetlerin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirleme yetkisinin büyükşehir belediyesi görev ve yetkisi kapsamında olduğu ifade edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde ise; alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, “Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresinin on yıldan çok olamayacağı, üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Hazine ve Maliye Bakanlığından izin alınmasının şart olduğu, özel idare ve belediyeler için kendi özel kanunlarının uygulanacağı, üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedelinin her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde;
Gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu gerekse 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca toplu ulaşım araçları ile ilgili gerekli düzenlemelerin yapılması ve hizmetlerin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesinin Belediye’nin görev ve sorumluluğunda olduğu, Belediyelerin toplu taşımaya ilişkin haklarını ve imtiyazlarını bizzat kendileri kullanabileceği gibi üçüncü kişilere de yasal olarak gördürebileceği,
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1’inci maddesine göre belediyelerin bu hakkı ihale yapmak suretiyle ve mezkur Kanun’un 64’üncü maddesine göre 10 yılı aşmamak üzere devredebileceği, toplu taşıma hakkı süresinin en fazla 10 yıl olmasının tek istisnasının ise, bu hakkın Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının (2018 öncesi İçişleri Bakanlığı) kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredilebilmesi olduğu,
Anlaşılmaktadır.
Ancak yapılan incelemede, umum servis aracı plakaları ile ticari taksi plakalarının ihale yöntemi ile 2886 sayılı Kanunda belirtilen 10 yıllık süreyi aşacak şekilde 15 yıl ve 30 yıl sürelerle kiraya verildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince, umum servis aracı ve ticari taksi plakalarının, ruhsat verme yöntemi tercih edilerek 10 yıllık süre ile verilmesi yönünde karar alındığı, bu kapsamda Büyükşehir Belediye Meclisinin 17/01/2025 tarih ve 2025/26 sayılı kararı ile tahsis edilen toplam 672 adet umum servis aracı plakasının 10 yıllığına ihale edilmesi için Belediye Encümenine yetki verildiği, yine Büyükşehir Belediye Meclisinin daha önce çeşitli tarihlerde almış olduğu kararlarda 30 yıllık süre ile ihale edilmesi uygun görülen ve henüz ihalesi yapılmayan 508 adet umum servis aracı plakasının ihale süresinin 10 yıla düşürülmesi konusunun 07/05/2025 tarih ve 355426 sayılı Başkanlık Olur’u ile Büyükşehir Belediye Meclisine havale edilerek meclis gündemine alındığı ifade edilmiş olsa da, bulguya dayanak bilgi ve belgelerden umum servis aracı plakaları ile ticari taksi plakalarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapıldığı, bu haliyle Kanunda belirtilen 10 yıllık süre sınırına uyulması gerekliliğine karşın bu sürenin aşıldığı görülmekle birlikte, İdarece ruhsat verme yönteminin tercih edilmesine ilişkin karar alındığı belirtilmişse de, cevap metninde de ihale yapılmak suretiyle sürelerin 10 yıla düşürüleceği, 672 adet umum servis aracı plakasının 10 yıllığına ihale edilmesi için Belediye encümenine yetki verildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, hat tahsisi ve ticari plaka verme işlemlerinin rekabeti sağlayacak ve imtiyaz oluşturmayacak şekilde, Kanunda belirtilen 10 yıllık süre sınırı göz önünde bulundurularak yürütülmesi gerekmektedir.