|
ÖZET: Servis, minibüs ve taksi plakalarının kullanım haklarının, ihale yapılmadan ve süresiz olarak verildiği tespit edilmiştir. Sayıştay denetim raporlarına göre, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’na aykırı bir şekilde, bu plakaların devri için İdare tarafından izin verilmiştir. İlgili mevzuat, belediyelere toplu taşıma hizmetlerini yürütme yetkisi tanırken, bu hizmetlerin ihale yoluyla gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Denetim sonuçları, mevcut otobüs hattının ihale süresinin sona ermesine rağmen, Belediye Encümeni tarafından uzatıldığını ve plakaların yıllık ruhsat ücreti karşılığında ihalesiz olarak kullandırıldığını ortaya koymuştur. Ayrıca, plaka devirlerinin de yine meclis tarifesinde belirlenen ücretler üzerinden yapıldığı belirlenmiştir. Kamu İdaresi, geçmişte süresiz olarak verilen bu kullanım haklarının mevzuata uygun hale getirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Sonuç olarak, kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde sunulabilmesi için, servis, minibüs ve taksi plakalarının kullanım haklarının 2886 sayılı Kanun’a uygun olarak, rekabetçi ve şeffaf bir ihale süreci ile verilmesi gerekmektedir. Bu durum, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi hem de toplu taşıma hizmetlerinin geliştirilmesi açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: Servis, Minibüs ve Taksi Plakalarının Kullanım Hakkının İhale Yapılmadan ve Süresiz Olarak Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından geçmiş dönemlerde tahsis edilen ve halen faal olarak kullanılan servis, minibüs ve taksi plakalarının mevzuata aykırı biçimde ihale yapılmadan ve süresiz olarak kullandırıldığı ve bu plakaların devrine İdarece izin verildiği görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1’inci maddesinde, belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri aynı hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’a göre yürütüleceği belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (p) bendinde; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Vazifeleri” başlıklı 15’inci maddesinin ikinci fıkrasının dokuzuncu bendinde ve “Belediyelerin Hakları, Salahiyet ve İmtiyazları” başlıklı 19’uncu maddesi birinci fıkrasının beşinci bendinde yer alan hükümler de 5393 sayılı Kanun’dakilere benzer düzenlemelerdir. Bu hükümlere göre gerek 1580 sayılı Kanun’un yürürlük döneminde, gerekse 5393 sayılı Kanun’a göre belediye hudutlarında yolcu taşınması ve toplu ulaşıma ilişkin görev, yetki ve hizmetler belediyelere verilmiş imtiyazlardır.
Öte yandan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları” başlıklı 12’nci maddesindeki düzenleme ile trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek görev ve yetki olarak İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilmiştir.
Bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın amacı; vatandaşın ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi, plaka karaborsacılığının ve korsan taşımacılığın önlenmesi, fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını tespit etmek olup Karar’ın 2918 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi hükümlerine göre, il trafik komisyonlarınca plaka tahdidi kararı alınan illerde uygulanacağı belirtilmiştir.
Anılan Karar’ın “Ticari Plaka Verilecekler” başlıklı 3’üncü maddesinde; ticari plaka verilebilmesi için taksi, dolmuş ve minibüslerde; şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olduğunu ve sürekli olarak icra ettiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde ise şoförler odasına üye olunması gerektiği, “Ticari Plakaların Verilme Usul ve Esasları” başlıklı 5’inci maddesinde ticari plakanın, kapalı teklif usulü ile trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verileceği ifade edilmiştir.
5393 sayılı Kanun’un “Uygulanmayacak Hükümler” başlıklı 84’üncü maddesinde; belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda 5393 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Bu hüküm çerçevesinde, 5393 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 13.07.2005 tarihinden itibaren belediye sınırları içerisindeki il trafik komisyonunun toplu taşımaya ilişkin yetkileri hukuken kaldırılmıştır.
İlgili mevzuat hükümlerine göre belediyelere imtiyaz olarak verilmiş şehir içi yolcu taşıma hizmetlerinin yerine getirilmesi bizzat belediyece yapılmadığında, söz konusu kamu hizmeti, kanunlarda belirtilen yöntemlerle üçüncü kişilere gördürülebilecektir. Üçüncü kişilerin belirlenmesinin ise, 2886 sayılı Kanun gereğince rekabete açık, saydamlığı sağlanmış, süresi belirli ihaleler yoluyla yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede,
-Kamu İdaresi sınırları içinde bulunan mevcut otobüs hattının tahsis ihalesinin süresinin 31.05.2022 tarihinde bitmesine rağmen Belediye Encümeni kararıyla üçer ve altışar aylık sürelerle uzatıldığı ve yeni ihale yapılmadığı,
-473 adet T plaka (Taksi), 240 adet D plaka (Dolmuş) ve 127 adet S plakanın (Servis) ihalesiz olarak İdarenin meclis ücret tarifesinde belirtilen yıllık çalışma ruhsatı ücreti tahsil edilerek kullandırıldığı,
-Plaka devirlerinin yine meclis tarifesinde belirtilen tutarın tahsili sonrasında Belediye Encümeni kararıyla yapıldığı,
tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, servis, minibüs ve taksi plakalarının kullanım hakkının geçmiş dönemde süresiz ihale yöntemi ile verildiği, bulgu konusu kullanım haklarının süresiz olarak verilmesi ile ilgili gerek mevzuat hükümleri gerekse yargı kararları doğrultusunda işlemler yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından mevcut hatların kiralanması ve taksi, dolmuş ve servis plakalarının kullanım hakkının verilmesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun olarak, ihale yoluyla, herkesin ihaleye katılımını sağlayacak şekilde işlem yapılması gerekmektedir.