Servis Plakalarının İhalesiz ve Süresiz Olarak Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Servis Plakalarının İhalesiz ve Süresiz Olarak Verilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Erzurum sınırları içerisinde faaliyet gösteren okul ve personel servis (S plaka) plakalarının ihalesiz ve süresiz olarak verildiği görülmüştür.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve ilçe trafik komisyonları” başlıklı 12’nci maddesinde karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek görev ve yetkisi il ve ilçe trafik komisyonlarına verilmiştir. Bu Kanun’a dayanılarak 03.05.1986 tarih ve 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın “Ticari Plakanın Verilme Usul ve Esasları” başlıklı 5’inci maddesinde ticari plakaların kapalı teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verileceği belirtilip, bu şartlar sıralanmıştır;
İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerden başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muhammen bedelin l/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinde Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulacağı belirtildikten sonra, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı hususları düzenlenmiştir.
Nitekim mezkûr Kanun’un “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek yetkisinin büyükşehir belediyelerinde olduğu belirtilmiştir.
Bu çerçevede Danıştay 13’üncü Dairesinin Esas No: 2015/985, Karar No: 2015/3164 ve aynı Dairenin Esas No: 2014/384, Karar No: 2014/1950 Nolu Kararlarında özetle belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştayın görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunun seçilmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu, ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedele ilişkin hususların açık bir şekilde ortaya konulması gerektiği, bu usullere göre gördürülecek hizmetlere ilişkin ihalelerin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılması gerektiği yönünde hükümler verilmiştir.
Yapılan incelemede Erzurum ili sınırları içerisinde faaliyet göstermek üzere 2022 yılı içerisinde 12 adet okul ve personel servis plakasının (S plaka) yukarıda belirtilmiş olan mevzuat ve yargı kararlarına aykırı olarak ihalesiz ve süresiz olarak verildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında bulgu konusu hususa itiraz edilmiş olup, S plakalı araçların diğer ticari hatlar gibi belli bir toplu taşıma hattında çalışmaması sebebiyle İdarece ticari hat olarak değerlendirilmediğinden ihaleli olarak satılmadığı, bunun yerine Erzurum Büyükşehir Belediyesi Meclisince kabul edilen “Gelir Tarifesi”nde belirtilen “S Plaka ücret bedeli” alınmak suretiyle verildiği, aslında bu bedelin de plaka satış ücreti değil trafik tescil işlem ücreti olduğu belirtilmiştir. Ayrıca Erzurum şartlarında S plakalı araçlarla personel ve servis taşımacılığı yapmanın küçük esnaflar için önemli bir geçim kaynağı olduğu, S plakalar için ihale yapılması durumunda küçük esnaf statüsünde olan işletmecilerin çoğunluğunun ihaleye giremeyeceği, bu durumda ülkemizin ve dünyanın içinden geçtiği ekonomik sıkıntılar da göz önüne alındığında bu esnafların geçim kaynağının ellerinden alınmasına sebep olunacağı belirtilmiştir.
S plakalı araçların belli bir toplu taşıma hattında çalışmaması sebebiyle ticari plaka kapsamında olmadığı hukuken geçerli bir değerlendirme değildir. Zira 03.05.1986 tarih ve 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın “Ticari Plaka Verilecekler” başlıklı 3’üncü maddesinde umum servis araçları da sayıldığından servis araçlarına ilişkin plakaların da ticari plaka olarak değerlendirilmesi gerekmekte ve bu yüzden mezkur mevzuat hükümleri çerçevesinde diğer ticari plakalarda olduğu gibi belli süre şartıyla ihaleli olarak verilmesi hukuki bir zorunuluktur. Öte yandan S plakalarının ihaleli ve belli süre şartı ile verilmesinin, bu plakayı alan kimselerin geçim kaynağını elinden almak anlamına gelmeyeceği açıktır. Gelir getirici bir faaliyet sağlayan ve bu açıdan ilgilisine belli hukuki ayrıcalıklar ve menfaatler sağlayan S plakaların, mevzuat hükümleri ve yargı kararları çerçevesinde rekabete uygun olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre ihaleli olarak verilmesi hukuki bir zorunluluktur.
Sonuç olarak okul ve personel servis plakalarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre ihale edilerek verilmesi gerekmektedir.