|
ÖZET: Kayseri Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı KAYMEK AŞ tarafından işletilen bazı sosyal tesislerin, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. 3572 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, büyükşehir belediyeleri içinde yer alan işletmelerin ruhsat almasının zorunlu olduğunu belirtmektedir. Ancak yapılan denetimlerde, KAYMEK AŞ’nin işletme hakkı devredilen sosyal yaşam merkezleri, düğün salonları ve benzeri tesislerin bu ruhsatları almadan çalıştırıldığı ortaya çıkmıştır.
KAYMEK AŞ, kamu sermayesi ile kurulmuş olmasına rağmen, ticari faaliyetleri nedeniyle özel hukuk tüzel kişisi statüsündedir. Şirketin gelir kaynakları arasında çeşitli hizmet satışları ve tesis kiralama gelirleri bulunmaktadır. Bu durum, şirket bünyesindeki işletmelerin gelir getirici faaliyetler yürüttüğünü göstermektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, bu tür işletmelerin işyeri olarak kabul edilmesi ve gerekli ruhsatların alınması gerektiği değerlendirilmektedir. KAYMEK AŞ’nin işletme hakkı devredilen tesislerin sosyal tesis olarak nitelendirilmesi mümkün görünmemektedir. Çünkü bu tesisler, kamu idaresi tarafından değil, doğrudan şirket tarafından işletilmektedir. Ayrıca, sosyal tesislerin ruhsat muafiyeti ile ilgili herhangi bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır. Diğer belediye iştirakleri tarafından işletilen tesislerin ruhsat alması gerektiği göz önüne alındığında, KAYMEK AŞ’nin de benzer şekilde ruhsat alması zorunludur. |
BULGU: Şirket Bünyesinde Faaliyet Gösteren Tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmadan Çalıştırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
KAYMEK AŞ tarafından işletilen ve gelir getirici faaliyette bulunulan bazı sosyal tesislerin işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan çalıştırıldığı görülmüştür.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3’üncü maddesinin (c) bendinin (cb) alt bendinde; belediye hudutları ve mücavir alan sınırları içerisinde kalan iş yeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde sıhhi ve sair işletmeler için ilçe belediyelerinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “İş Yeri Açılması” başlıklı 6’ncı maddesinde; yetkili idarelerden usulüne uygun olarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan iş yeri açılıp çalıştırılamayacağı ayrıca iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı belirtilmiştir. Anılan Yönetmelik, yetkili idareyi; büyükşehir belediyesi bulunan illerde, büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesi, bunun dışında kalan hususlarda büyükşehir ilçe belediyesi olarak tanımlamaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde; “… Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir…” denilmektedir.
Yapılan incelemede, Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından işletme hakkı KAYMEK AŞ’ye devredilen ilçe sosyal yaşam merkezleri, düğün salonları ve çok amaçlı salon gibi sosyal tesislerde gelir getirici faaliyetlerde bulunulduğu, ancak bu işyerlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan çalıştırıldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında KAYMEK AŞ’ye işletme hakkı devredilmiş tesislerin, şirket çatısı altında; eğitim, sanat ve mesleki alanlara yönelik hizmet verdiği, ticari kârı birincil hedef olarak gözetmeyen fakat hizmetin sunumunda katlanılan birtakım giderlerin de hizmetten yararlananlara üyelik ücreti, tesis kullanım bedeli vb. usullerle yansıtılan sosyal tesisler olduğu, söz konusu tesislerin kuruluş ve işleyiş yönünden ticaret hukuku bağlamında şekilsel olarak tipik sermaye şirketi statüsünde bir yapı bünyesinde olsa da; Sayıştay denetimine ve Kamu İhale Kanunu’na tabi kamusal denetim ve gözetim çerçevesinde faaliyet yürüttüğü ve bu bakımdan da kamusal niteliği haiz olan atipik bir sermaye şirketi kapsamında olduğu ve bu bağlamda anılan tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında değerlendirilmesinin doğru olmayacağı kanaatinde oldukları belirtilmiş ise de;
Kayseri Büyükşehir Belediyesinin %100 oranında hissesi olduğu KAYMEK AŞ her ne kadar kamu sermayesi ile kurulmuş olsa da, ticari faaliyetleri sebebiyle özel hukuk tüzel kişisi olup, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi bulunmaktadır. Şirket tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olarak elde edilen gelirlere yönelik muhasebe kayıtları incelendiğinde, şirket gelirlerinin; asansör ve yürüyen merdiven bakım ve onarım gelirleri, temel gıda satış gelirleri, kurumsal malzeme satış gelirleri, muhtelif hizmet satış gelirleri, tesis kiralama gelirleri, otomatik kapı tamir bakım ve yapım satış gelirleri, seksiyonel kapı tamir gelirleri, güvenlik hizmetleri satış gelirleri, belediye hizmetleri gelirleri, fitness abonelik satış gelirleri ve bireysel eğitim gelirlerinden oluştuğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla şirket bünyesindeki işletme ve tesislerin birincil amacı ticari kâr olmasa da gelir getirici faaliyetlerin bulunduğu açıktır.
4857 sayılı İş Kanunu’nda işyeri, işverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla şirket bünyesinde mal ve hizmet üretmek suretiyle gelir getirici faaliyet gösteren işletme ve tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında birer işyeri olduğu ve işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında her ne kadar şirket bünyesinde faaliyet gösteren bu tesislerin birer sosyal tesis olduğu iddia edilse de; 07.07.2017 tarih ve 30117 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Sosyal Tesislerinin İşletilmesine İlişkin Tebliğin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde sosyal tesis; idareler tarafından işletilen ve kamu idarelerinde çalışan personel ile diğer yararlanıcıların eğitim, dinlenme, konaklama, beslenme ve eğlence gibi sosyal ve destek amaçlı ihtiyaçlarını karşılayan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzer mahiyetteki tesisler olarak tanımlanmıştır. Yine aynı maddede “İdare” ise; genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri, kamu sermayeli bankalar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla bir sosyal tesisten bahsedilebilmesi için tesislerin belirtilen idareler tarafından işletilmesi gerekmektedir. Oysa KAYMEK AŞ’ye işletme hakkı devredilen işyerleri kamu idaresi olan Büyükşehir Belediyesi tarafından değil, şirket tarafından işletilmektedir. Dolayısıyla söz konusu olan işletmelerin sosyal tesis olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Kaldı ki sosyal tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamından muaf tutulduğuna ilişkin herhangi bir mevzuat hükmü de bulunmamaktadır.
Buna ilave olarak, Kayseri Büyükşehir Belediyesi iştirak şirketleri arasında bir kıyaslama yapılacak olursa, Belediye tarafından SPOR AŞ ve KAY-TUR AŞ başta olmak üzere iştirak şirketler tarafından işletilen ve gelir getirici faaliyette bulunulan işyeri ve tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatı alındığı görülmüş olup, bu anlamda KAYMEK AŞ’nin işlettiği ilçe sosyal yaşam merkezleri, engelsiz yaşam merkezi, düğün salonları ve çok amaçlı salonların belirtilen iştirak şirketlerinin işlettiği tesislerden statüsel olarak bir farkı bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, KAYMEK AŞ tarafından işletilen ve gelir getirici faaliyette bulunulan tesis ve işyerleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması gerekmektedir.