|
ÖZET: Şirket çalışanlarının fazla çalışma sürelerinin 4857 sayılı İş Kanunu’na aykırı olarak aşıldığı tespit edilmiştir. Yapılan denetimlerde, ESPARK A.Ş. bünyesinde çalışan 138 personelin, yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırını 270 ile 894 saat arasında değişen sürelerle aştığı belirlenmiştir. Bu durum, işçilerin normal çalışma düzeninin ötesinde sürekli fazla mesai yapmalarına neden olmuş ve bu da işçilerin fiziksel ve zihinsel sağlığını olumsuz etkileyebilecek bir durum yaratmıştır.
4857 sayılı Kanun’un 41. maddesi, işçilerin yıllık fazla çalışma sürelerini 270 saat ile sınırlamaktadır. Bu düzenleme, işçilerin sağlığını korumak ve iş kazalarını önlemek amacı taşımaktadır. Ancak, şirketin mevcut uygulamaları bu sınırı ihlal etmekte ve çalışanların motivasyonunu düşürmektedir. Kamu idaresi, emeklilik nedeniyle hizmetin aksamaması için fazla mesai yaptırıldığını belirtmiş, ancak gelecekte bu durumun önüne geçmek için gerekli tedbirlerin alınacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, şirketin fazla çalışma sürelerinin yasal çerçeveye uygun hale getirilmesi gerekmektedir. 270 saatlik sınırın aşılmaması, işçilerin sağlığını koruma ve iş verimliliğini artırma açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Şirket Çalışanlarından Bazılarına Yılda 270 Saatin Üzerinde Fazla Çalışma Yaptırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirkette istihdam olunan işçilere, 4857 sayılı İş Kanunu’nda azami süre olarak belirtilen yıllık 270 saati aşan sürelerde fazla çalışma yaptırılarak ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinin sekizinci fıkrasında “Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.” denilmektedir. Yine aynı maddenin son fıkrasında, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmanın ne şekilde uygulanacağının çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un verdiği bu yetkiye dayanarak 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmî Gazete’de “İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği” yayımlanmıştır. Bu Yönetmelik’in “Fazla Çalışmada Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, bir işçinin bir yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yapabileceği anlaşılmaktadır. Ancak ESPARK A.Ş. uhdesinde istihdam olunan işçilerin 2024 yılına ilişkin fazla çalışmalarının incelenmesi sonucunda, 138 personelin; 270 ila 894 saat arasında değişen sürelerle çalıştığı, 4857 sayılı Kanun’da belirlenen üst limiti aştığı, ücretlerinin de limiti aşan saatler üzerinden ödendiği tespit edilmiştir.
Şirkette fazla çalışma süreklilik kazanarak normal çalışma sistemi haline getirilmiştir. Ancak işçilerin bedensel ve zihinsel olarak yapacakları fazla çalışmaların bir sınırının olması gerekmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda bu gerekçeye uygun olarak fazla çalışma sürelerine bir üst sınır getirildiğini görüyoruz. Bu sınır bir yıllık zaman dilimi içerisinde işçiye en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabileceğini kabul etmektedir.
Bir işyerinde farklı işçilerle işçiler bazında yılda 270 saati geçmemek üzere fazla çalışma yapılabilir. Burada esas amaçlardan birisi de işçilerin sağlığının korunmasıdır. Ancak 270 saatlik sınırın aşılması işçiler açısından bedensel yorgunluk ve motivasyon düşüklüğüne bağlı olarak iş kazalarının gündeme gelebileceği de unutulmamalıdır.
Kamu idaresi cevabında; öngörülenin üzerinde personelin emekli olması nedeniyle hizmetin aksamaması için personele fazla mesai yaptırıldığı, ancak bundan sonraki süreçte 270 saatin üzerinde çalışma yapılmaması amacıyla Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin tüm birimlerine yazı yazılarak gerekli tedbirlerin alınmasının talep edildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde asıl olması gereken 270 saatlik fazla çalışma süresinin aşılmamasıdır. Şirket tarafından istihdam olunan işçilerin fazla çalışma sürelerinin 4857 sayılı Kanun ile “İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği”ne uygunluğunun sağlanması gerekmektedir.