Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen (Sayıştay)

BULGU: Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Sınırın Üzerinde Olması

2024 yılında VASKİ Genel Müdürlüğünün, Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ dâhil personel giderlerinin yasal mevzuattaki sınırı aştığı tespit edilmiştir.

375 sayılı KHK’nın Ek 20’nci maddesinde; il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilecekleri hükme bağlanmıştır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise; şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu belirtilmiştir.

VASKİ Genel Müdürlüğü yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini, sermayesinin %100’üne sahip olduğu Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’ye gördürmektedir.

375 sayılı KHK’nın Ek 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 28.04.2018 tarih ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; idarelerin, şirket personeli de dâhil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacağı ve bu oranın büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanacağı belirtilmiştir. Aynı maddede ayrıca yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacağı ifade edilmiştir. Bununla beraber aynı maddenin üçüncü fıkrasında; birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamayacağı hükmüne yer verilmiştir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 03.07.2024 tarihli ve E-53773008-622.02-9844138 sayılı yazısında; büyükşehir belediyelerinde ve bağlı kuruluşlarında bu oranın %30’unu geçmemesi gerektiği belirtildiğinden Van Büyükşehir Belediyesinin bağlı kuruluşu olan VASKİ Genel Müdürlüğünde şirket dâhil personel giderlerinde üst sınırın %30 olarak uygulanması gerekmektedir.

Bütçe Tahminleri Açısından Personel Gider Analizi:

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 05.07.2019 tarihli ve 83683335-900-E.157039 sayılı yazısında; “…personel gider oranı hesaplamasının cari yıl sonuna kadar yapılacak personel harcamalarının tahmini olarak belirlenerek yapılması gerektiği, başka bir ifadeyle cari yıl bütçesinde (01) ekonomik kodunda gösterilen personel giderleri ödeneği ile şirkette istihdam edilen personele tahmini olarak cari yıl sonuna kadar ödenecek net ücret toplamının, yeniden değerlendirilmiş bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirine oranlanarak ilgi (a) yazı eki (Ek-2) cetvele göre hesaplama yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. ” denilmektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere; idarelerin bütçeyi hazırlarken ilgili yıldaki tahmini personel giderleri ödeneğini göz önüne alarak değerlendirme yapması ve bunun üzerinden personel gider oranını hesaplaması gerekmektedir.

VASKİ Genel Müdürlüğünün 2023 yılı kesinleşmiş bütçe geliri 876.579.765,91 TL olup 2023 yılı için belirlenmiş yeniden değerleme katsayısı olan %58,46 ile çarpımı sonucu bulunan tutarın yüzde otuzu olan 416.708.489,12 TL (=1.389.028.297,06 TL x 0,30) 2024 yılında şirket personeli de dâhil yıllık toplam personel giderleri açısından üst sınırdır. Ancak İdarenin 2024 yılı bütçe tahminleri göre; Şirket dâhil personel giderlerinin 656.008.000,00 TL, personel gider oranının ise %47,23 olarak gerçekleşeceği öngörülmüştür. Bu da İdarenin 2024 yılında herhangi bir yeni personel alımı yapmaması durumunda bile yasal sınırı 239.299.510,88 TL (=656.008.000,00 TL- 416.708.489,12 TL) aşacağını göstermektedir. Ancak 2024 yılında içerisinde Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’ye toplam 162 yeni işçi alımı yapılmış ve halihazırda istihdam edilen personele ilişkin 2024 yılı gider tahminlerine göre bile aşılacak yasal sınırın daha da fazla aşılmasına neden olunmuştur.

Tablo 14: VASKİ Genel Müdürlüğü 2024 Yılı Bütçe Tahminlerine Göre Personel Gider Analizi

Bütçe Gerçekleşmeleri Üzerinden Personel Gider Analizi:

Konuya 2024 yılı bütçe gerçekleşmeleri açısından bakıldığında; 2024 yılının ilk dokuz aylık Şirket dâhil personel giderleri toplamı 462.268.676,78 TL olarak gerçekleşerek personel gider limiti üst sınırı olan 416.708.489,12 TL aşılmış ve en fazla %30 olması gereken personel gider oranı henüz Eylül ayı itibarıyla %33,28 olarak gerçekleşmiştir. Bütçe yılı sonu itibarıyla ise 2024 yılı toplam personel giderleri 626.869.366,35 TL, personel gider oranı ise %45,13 olmuştur. Ancak yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar uyarınca 2024 yılı Şirket personeli de dâhil yıllık toplam personel giderlerinin, 2023 yılı kesinleşmiş bütçe gelirinin yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın %30’unu yani 416.708.489,12 TL’yi aşmaması gerekmekteydi.

Tablo 15: VASKİ Genel Müdürlüğü 2024 Yılı Bütçe Gerçekleşmelerine Göre Personel Gider Analizi

Kamu İdaresi tarafından Van ili ve ilçeleri dahil olmak üzere geniş bir alana hizmet verildiğinden personel alımına ihtiyaç duyulduğu, bunun yanında enflasyondan kaynaklı olarak ücretlerin artması nedeniyle yasal sınırın aşıldığı; ancak bundan böyle bu hususta gerekli hassasiyetin gösterileceği bildirilmiştir.

Sonuç olarak; personel giderlerine ilişkin belirlenmiş yasal sınırlara uyulması, personel istihdamının buna uygun olarak yapılması ve ayrıca yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri yasal sınırın altına ininceye kadar İdare Şirketine yeni personel alımı yapılmaması gerekmektedir.