|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, belediyenin şirket personeli de dahil olmak üzere yıllık toplam personel giderleri, en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılmış miktarının %40’ını aşmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesi, bu giderlerin belirli bir oranı aşamayacağını ve aşılması durumunda yeni personel alımının yasaklandığını belirtmektedir. Özellikle nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran %40 olarak uygulanmaktadır.
Denetim sonuçlarına göre, belediye, personel giderlerini hesaplarken yalnızca kadrolu personel giderlerini dikkate almış, şirket personel giderlerini hesaba katmamıştır. Bu durum, yasal sınırın aşıldığı gerçeğini göz ardı etmektedir. Yıllık toplam personel giderleri %49,37 oranında gerçekleşmiş olup, bu durum mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Ayrıca, yeni personel alımı için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan izin alınması gerektiği de vurgulanmıştır. Sonuç olarak, belediyenin yıllık personel giderleri hesaplamalarında şirket personelinin de dikkate alınması gerekmektedir. Aksi takdirde, belirlenen yasal sınırın aşılması durumunda, yeni personel alımına izin verilmemesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu durum, mali yönetim açısından dikkatle ele alınmalıdır. |
BULGU: Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
2024 yılında Belediyenin şirket personeli dâhil yıllık toplam personel giderlerinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılmış miktarının %40’ını geçtiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında; “Belediyenin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir…” denilmektedir.
22.02.2007 tarihli ve 26442 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik’in “Kadroların kullanımı” başlıklı 14’üncü maddesinde; Belediye ve mahalli idare birliklerinin, bu Yönetmelik’e uygun olarak ihdas edilecek kadro ve pozisyonların kullanımında, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasını göz önünde bulundurmak zorunda oldukları belirtilmiştir.
15.09.2022 tarihli ve 31954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz.” ve üçüncü fıkrasında “Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Bakanlıktan izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeden, Belediyenin şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderlerinin, en son yıl gerçekleşen bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile artırılmış miktarının %40’nı aşamayacağı, yılı içinde bu oranın beklenmedik durumlardan dolayı aşılması halinde yasal sınırın altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamayacağı, belirlenen oranın aşılmasına rağmen personel ihtiyacı doğduğunda yeni bir alım için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, İdarenin 2024 yılı içerisinde şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Kanun ile belirlenen yeniden değerleme katsayısı ile çarpılması sonucu bulunan miktarın yüzde kırkını aştığı, ancak Belediyenin personel limiti hesaplamalarında sadece kadrolu personel giderlerini hesaplamaya dahil ettiği, şirket personel giderlerini hesaplamalara dahil etmediği için limiti aşmadığı varsayımıyla yeni personel alımlarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınmadığı tespit edilmiştir.
Ayrıntısı aşağıdaki tabloda görüleceği üzere Belediyenin yıllık personel giderleri toplamının mevzuatta belirtilen yüzde kırk sınırını aşarak %49,37 oranında gerçekleşmesi belirtilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Tablo 10: Yıllık Personel Giderlerinin Limit Aşımı Tablosu
| En son yıl Gerçekleşen Bütçe Gelirleri Toplamı | Yeniden değerleme Oranı | Yeniden Değerleme Sonucu Oluşan Gelir |
Personel Giderleri Toplamı | Toplam Personel Giderlerinin En Son Kesinleşmiş Bütçe Gelirlerine Oranı |
| 1.278.208.498,34 | 58,46 | 2.025.449.186,47 | 999.953.356,94 | 49,37 |
Belediye tarafından gönderilen cevapta, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 28/04/2018 tarihli ve 9483 sayılı Mahalli İdare Şirketlerine Yeni İşçi Alımı konulu yazısına yer verilmiş ve Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün yazısında yer alan “İdarelerin şirket personeli de dahil yıllık personel giderlerinin hesaplanmasında; doğrudan hizmet alımı kapsamında idarede istihdam edilen şirket işçileri ile şirketin yönetici ve destek personeline ödenen net ücretlerin toplamı dikkate alınacaktır.” ifadesine vurgu yapılarak yasal sınırın aşılmamış olduğu ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün söz konusu yazısında da yukarıda yer verilen “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar” hükümleri doğrultusunda yıllık personel giderlerinin hesaplanmasında şirket personelinin de dahil edileceği açıkça belirtilmektedir.
Ancak denetim tespitlerinde yer verildiği üzere; Belediye, personel limiti hesaplamalarında sadece kadrolu personel giderlerini hesaplamaya dahil etmekte, şirket personel giderlerini hesaplamalara dahil etmemektedir. Şirket personel giderleri hesaplamalara dahil edildiğinde Belediyenin yıllık personel giderleri toplamı mevzuatta belirtilen yüzde kırk sınırını aşmaktadır.
Sonuç olarak, yıllık personel giderlerinin hesaplanmasında şirket personelinin de hesaplamaya dahil edilmesi, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderlerinin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşmaması, yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılmaması gerekmektedir.