|
ÖZET: Belediyelerin, şirket personeli de dahil olmak üzere yıllık toplam personel giderlerinin, belirlenen yasal sınırları aştığı tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesi gereğince, nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu giderlerin, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla çarpımı sonucu elde edilen miktarın yüzde kırkını geçmemesi gerekmektedir. Ancak, ilgili denetim raporunda belirtilen ilçe belediyesinin, bu oranı aşarak personel giderlerini artırdığı gözlemlenmiştir.
2023 yılı bütçe geliri üzerinden yapılan hesaplamalara göre, bu belediyenin personel giderleri limiti 14.552.269,15 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, 2024 yılı için toplam personel giderleri 16.843.667,85 TL olarak gerçekleşmiş ve bu durum, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin öngördüğü yüzde kırk sınırını aşmıştır. Bu durum, yeni personel alımını engelleyen yasal düzenlemeleri ihlal etmektedir. Kamu İdaresi, 2025 yılından itibaren personel istihdamının, belirlenen sınırlamalara uygun olarak gerçekleştirileceğini belirtmiştir. Bu bağlamda, belediyelerin personel giderlerine dair yasal düzenlemelere uyulması ve istihdam politikalarının bu çerçevede şekillendirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin, şirket personeli de dâhil olmak üzere yıllık toplam personel giderlerinin, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle bulunan tutarının yüzde kırkını aştığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında,
“Belediyenin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir. Personelin her türlü alacakları zamanında ve öncelikle ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların, “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 1 ve 3’ncü fıkralarında,
“(1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Bakanlıktan izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.” denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, belediyelerin personel giderlerine ilişkin iki üst sınır bulunmaktadır. Buna göre; belediyelerin personel gideri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını, (nüfusu 10.000’in üzerinde olan belediyelerde yüzde otuzunu) hizmet satın alma yoluyla çalıştırılan şirket personeli dâhil edildiğinde ise yine yüzde kırkını aşamaz.
Hafik Belediyesinin nüfusu 10.000’nin altında olduğu için personel giderleri açısından; 2023 yılı bütçe geliri olan 22.958.899,97 TL’nin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranı (%58,46) ile artırılması sonucu bulunan 36.380.672,89 TL’nin, şirket personeli hariç personel giderleri için %40’ı olan 14.552.269,15TL’yi; şirket personeli dâhil personel gideri için de aynı şekilde %40’ı olan 14.522.269,15 TL’yi geçmemesi gerekmektedir.
Tablo 8: Personel Gider Limiti Tablosu
| Personel Giderleri | Ölçü | Belediye Personeli | Şirket Personeli Dahil |
| 2023 yılı bütçe geliri | TL | 22.958.899,97 | 22.958.899,97 |
| Yeniden değerleme oranı | % | 58,46 | 58,46 |
| 2024 yılı için hesaplanan gelir | TL | 36.380.672,89 | 36.380.672,89 |
| Personel giderleri limiti oranı | % | 40,00 | 40,00 |
| 2024 yılı personel giderleri limiti | TL | 14.552.269,15 | 14.552.269,15 |
| 2024 yılı toplam personel gideri | TL | 7.708.372,85 | 16.843.667,85 |
| Gerçekleşme oranı | 0/ % | 21,18 | 46,29 |
| Limit aşımı | 0/ % | 0,00 | 6,29 |
Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere; Belediye bütçesinden 2024 yılı için ödenen personel giderleri toplamının, 7.708.572,85 TL olarak gerçekleştiği ve 5393 sayılı Kanun’un 49’ncu maddesinde belirtilen oranı aşmadığı; buna karşın şirket personeli dâhil edildiğinde personel giderleri toplamının 16.843.667,85 TL olarak gerçekleştiği ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesiyle şirket personeli dahil toplam personel gideri için öngörülen %40 oranını aştığı görülmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılından itibaren personel isthdamının, personel giderleri için öngörülen sınırlamalar dikkate alınarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine sınırlama getirildiğinden, bu sınırlamalara uyulması ve personel istihdamının buna uygun olarak yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.