|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyesinin şirket personeli dahil yıllık toplam personel giderlerinin, en son yıl gerçekleşen bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile artırılmış miktarının yüzde kırkını aştığını ortaya koymuştur. 28 Nisan 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeye göre, belediyelerin personel giderleri, belirlenen üst sınırları aşmamalıdır. Bu bağlamda, şirket personeli dahil toplam giderlerin, idarenin bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile belirlenen miktarının yüzde kırkını geçmemesi gerektiği vurgulanmaktadır.
2024 yılı için belirlenen üst sınır 1.344.450.447,28 TL iken, belediyenin toplam personel gideri 1.638.824.870,89 TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, personel giderlerinin bütçe gelirlerine oranının %48,7 seviyesine ulaştığını göstermektedir. Ayrıca, belirtilen mevzuat gereği, giderlerin yasal sınırları aşması durumunda yeni personel alımı için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan izin alınması gerektiği ifade edilmektedir. Kamu İdaresi, 2024 yılı içerisinde toplam 631 personelin işten ayrıldığını ve bu nedenle 2025 yılı personel giderlerinin yasal sınırın altında kalmasının beklendiğini belirtmiştir. Bu süreçte, personel giderlerine ilişkin yasal sınırlara uyulması ve istihdamın buna uygun şekilde gerçekleştirilmesi, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımının sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderlerinin, en son yıl gerçekleşen bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile arttırılmış miktarının yüzde kırkını aştığı görülmüştür.
28 Nisan 2018 tarih ve 30405 Sayılı Resmî Gazete’de “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar” yayımlanmıştır.
Söz konusu düzenleme ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20’nci maddesi kapsamındaki şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa işe alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları İle Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; İdarelerin, şirket personeli de dâhil yıllık toplam personel giderlerinin, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacağı, bu oranın büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanacağı, yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranlan aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacağı belirtilmiştir. Yine aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise, belirlenen oranı aşan idarelerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin almadan şirketlerine işçi alımı yapamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, belediyenin şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderlerinin, en son yıl gerçekleşen bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile arttırılmış miktarının yüzde kırkını aşamayacağı, yılı içerisinde bu oranın beklenmedik durumlardan dolayı aşılması durumunda yasal sınırın altına ininceye kadar yeni personel alımı yapamayacağı, aşım olmasına rağmen personel ihtiyacı doğduğunda yeni bir alım için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Aşağıda yer alan tablodan ayrıntısı görüleceği üzere 2024 yılı için personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırın 1.344.450.447,28 TL olmasına rağmen, İdarenin Şirket personeli dahil toplam personel gideri 1.638.824.870,89 TL olarak gerçekleştiği; dolayısıyla personel giderlerinin, yeniden değerlenmiş bütçe gelirlerine oranının %48,7 oranına ulaştığı görülmüştür.
Tablo 8: Personel Giderlerine İlişkin Üst Sınır Hesabı
| En Son Kesinleşmiş Bütçe Geliri | Yeniden Değerleme Oranı (%) * | Yeniden Değerleme Oranı ile Hesaplanan Tutar |
Personel Gider Limiti | Toplam Personel Gider Tutarı |
| 2.121.119.600,03 | 58,46 | 3.361.126.118,21 | 1.344.450.447,28 | 1.638.824.870,89 |
(*)23.11.2023 tarih ve 32380 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 554 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile yeniden değerleme oranı 2023 yılı için %58,46 olarak tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, 2024 yılı içerisinde toplam 631 personelin işten ayrıldığı ve bu nedenle 2025 yılı personel giderlerinin ilgili yasal sınırın altında kalmasının öngörüldüğü belirtilmiş ayrıca bundan sonraki süreçlerde bulguda belirtilen hususlarda gerekli takibin yapılmasına özen gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kamu kaynaklarının belediyelere verilen yetki ve sorumluluklar çerçevesinde etkili, ekonomik ve verimli kullanımının sağlanabilmesi adına, İdare tarafından personel giderlerine ilişkin belirlenmiş yasal sınırlara uyulması ve personel istihdamının buna uygun olarak yapılması gerekmektedir.