|
ÖZET: Şirket personelinin geçici iş göremezlik raporlarıyla ilgili gerekli işlemlerin yapılmadığı tespit edilmiştir. Çalışanların aylık ortalama %10-%15’inin bu raporları almasına rağmen, şirketin gerekli tedbirleri almadığı gözlemlenmiştir. 2024-2026 yıllarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesi’nde, iş devam primi ve hizmet özendirme primi gibi teşvikler yer almakta; ancak bu durum, çalışanların rapor alma alışkanlığını artırmıştır. Disiplin ceza cetvelinde, hasta olmadığı halde rapor almak disiplin cezası gerektiren bir eylem olarak tanımlanmasına rağmen, bu konuda yeterli inceleme yapılmamıştır.
Sağlık Bakanlığı’nın 2019 tarihli yönergesi, sağlık raporlarına itiraz süreçlerini düzenlemekte ve şirketin raporları inceleme yetkisini tanımaktadır. Ancak, şirket bu yetkisini kullanmamış ve raporlar üzerinde itiraz süreçleri işletilmemiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, ücretin iş karşılığında ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Toplu İş Sözleşmesi hükümleri, personeli rapor almaya teşvik etmekte; bu durum, çalışanların işlerini yapmaları karşılığında ücret ödenmesini engellemektedir. Şirketin, geçici iş göremezlik raporlarını inceleyerek gerektiğinde yeniden muayene talep etmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Şirket Personeli Tarafından Alınan Geçici İşgöremezlik Raporlarına İlişkin Gerekli İşlemlerin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket çalışanlarının aylık bazda ortalama %10-%15’inin sistematik bir şekilde geçici iş göremezlik raporu almasına karşın şirket tarafından gerekli tedbirlerin alınmadığı görülmüştür.
Şirket ile sendika arasında imzalanan 2024-2026 yıllarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin,
“Sorumluluk zammı ve iş güçlüğü zammı” başlıklı 55’inci maddesinin (c) bölümünde İş devam primi başlığında “TİS kapsamına giren işyerlerinde çalışan tüm sendika üyesi işçilere; 08:00-17:00 ve 08:00-17:00 saatleri arasında yapılan çalışmalarda; 01.03.2024 tarihinden itibaren, fiilen ayda 20 gün ve üzeri çalışanlara günlük brüt ücretin % 10’u-%13 oranında toplam fiili gün üzerinden iş devam primi ödenecektir“
“Hizmet özendirme primi” başlıklı 68’inci maddesinde;
“Bu Toplu İş Sözleşmesi kapsamındaki işçilere, sözleşme başlangıç tarihi 01.03.2024 dikkate alınarak, 1 yıllık süre içerisinde senelik izin, sosyal izin, iş kazası, mazeret izni, ameliyat (doğum hariç), Kalp Krizine bağlı amaliyat, küresel salgın hastalıklar, anjiyo ve kırık dışında alınan raporluluk süresi 8 günü aşmamak ve mazeretsiz devamsızlığı bulunmamak koşuluyla 14 günlük yevmiye tutarında hizmet özendirme primi ödenir.”
“Yoğurt yardımı” başlıklı 37’inci maddesinde;
“İşveren, Belediye İş Sendikası üyesi işçilere (Ücretsiz izin günleri ve 30 gün üzeri kesintisiz işgörmezlik raporu alanlar hariç) her hafta 3 kg. ağırlığında yoğurt verir.”
“İkramiye” başlıklı 59’uncu maddesinde;
“Bu toplu İş sözleşmesinden faydalanan tüm işçilere;…. İşyerine yeni giren işçiler sendikaya üye oldukları takdirde ikramiyeden çalıştıkları süre ile orantılı olarak yararlanırlar. İşyerinde ilişkileri devam eden Sosyal Güvenlik Kurumundan iş göremezlik ödeneği alan hasta, raporlu sendika üyesi işçiler ikramiyeden işyerinde çalışmış gibi yararlanırlar.”
“Hastalık yardımı” başlıklı 52’nci maddesinde;
“Hastalık nedeniyle (Kanser, organ nakli, kırık, iş kazası, diyaliz ve hastane yatışı olan rapor haricindeki raporlar ödenmez) iş göremezliğe uğrayan işçilere SGK tarafından ödeme yapılmayan günlere ait ücretleri işverence ödenir. Ancak SGK tarafından ödeme yapılmayan işbu 2 günlük istirahatler toplamının yılda 10 günü geçen bölümü için işveren ödeme yapmaz. Sigorta primini ihya etmez.
İşveren iki günden fazla iş görmezliğe uğrayan işçinin rapor süresi boyunca bordrosunu tam olarak yapar ve SGK primlerini aynı anda yatırır. İşveren SGK tarafından işçiye ödenen işgörmezlik ödeneğinin tamamını bordrosundan mahsup eder. Geçici işçilerin hizmet akdinin son bulması tarihinden önce aldığı istirahat bitmeden iş akdi sona erdirilemez ve hastalık yardımı uygulaması devam eder. İş kazası nedeniyle iş göremezliğe uğrayan işçinin raporluluk süresince fiili çalışmaya bağlanmış sosyal hakları (yemek yardımı hariç) ödenmeye devam eder.”
hükümleri yer almaktadır.
Şirketin sendika ile imzalamış olduğu Toplu İş sözleşmesinin yukarıda yer alan hükümleri nedeniyle rapor alan personel sürekli teşvik edilmiş, sonrasında ise personelin işe gelmesi için “işe devam primi ve hizmet özendirme primi” adı altında teşvikler ödenmeye başlanmıştır. Oysaki toplu iş sözleşmesine ekli disiplin ceza cetvelinde “hasta olmadığı halde kendisini hasta göstererek işi aksatmanın” disiplin cezası gerektiren bir eylem olduğu ve yaptırımlarına yer verilmesine rağmen rapor almayı alışkanlık haline getiren personelin raporuna ilişkin inceleme nerdeyse hiç yapılmıştır.
Sağlık Bakanlığı tarafından 30.09.2019 tarih ve 23642684-010.04-1618 sayılı Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe giren Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’nin kapsamının resmi ve özel tüm sağlık hizmet sunucularını, özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişileri içerdiği belirtilmiştir.
Yönergenin “Sağlık kurulu raporlarına itiraz işlemleri” başlıklı 36’ıncı maddesinde, “Raporlara; raporu alan kişi, raporu alan kişinin velisi veya vasisi, raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. İlgililer itiraz dilekçesi ve sağlık raporunun tasdikli bir örneği ile birlikte, itiraza konu sağlık kurulu raporunu tanzim eden sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenecek kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne başvurur. İl sağlık müdürlüğü gerektiğinde il dışı hakem hastane görevlendirmesi yapabilir. Bu durumda görevlendirme yapılan hakem hastanenin bağlı bulunduğu il sağlık müdürlüğüne İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 57
bilgi verilir.” ve “İstirahat raporlarına itiraz işlemleri” başlıklı 37’nci maddesinde,“İstirahat raporlarının fenne aykırı olduğu konusunda tereddüt bulunması hâlinde, kişi hastalık izni kullanıyor sayılmakla birlikte, bağlı bulunduğu kurumca doğrudan Bakanlıkça belirlenen Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan sağlık hizmet sunucularından kişinin bulunduğu yere en yakın aynı veya üst roldeki bir hastaneye sevk edilir ve sonucuna göre işlem yapılır.” denilmektedir.
Söz konusu yönerge ile şirkete ibraz edilen raporların incelenmesi ve yeniden muayene istenilmesi gibi yetkileri bulunmaktadır. Ancak şirket tarafından herhangi bir rapor için itiraz süreçleri de işletilmemiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32’nci maddesinde “Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar” şeklinde tanımlanmıştır. TİS hükümleriyle personel sürekli rapor almaya teşvik edilmiş, rapor almaya teşvik eden hükümlerin TİS’ten çıkarılmasından ziyade personele rapor almaması durumunda işe devam pirimi ve diğer adlarla menfalar sağlanmıştır. Böylece şirket personelinin işini yapması karşılığı ücret ödenmesi gerçekleşmemiş olmaktadır.
Şirket çalışanlarının aldıkları geçici iş göremezlik raporlarının incelenerek gerektiğinde yeniden muayene istenilmesi gibi yetkilerin kullanılması gerekmektedir.