|
ÖZET: Şirketin, 4857 sayılı İş Kanunu’na uygun olarak engelli ve eski hükümlü istihdamı konusunda yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Denetim raporuna göre, şirket bünyesinde 198 personel çalışmakta olup, engelli personel sayısının 6 olması gerekirken sadece 3 olduğu, eski hükümlü istihdamının ise hiç yapılmadığı belirlenmiştir. İş Kanunu’nun 30. maddesi, özel sektör iş yerlerinde engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu getirmekte ve bu yükümlülüğe uymayan işverenlere idari para cezası uygulanacağını belirtmektedir. 2024 yılı için bu ceza 15.348 TL olarak belirlenmiştir.
Şirket, kamu tüzel kişiliğine sahip olmadığını ve dolayısıyla eski hükümlü istihdamı zorunluluğunun bulunmadığını savunsa da, İş Kanunu’nun kapsamı gereği belediye şirketlerinin de bu yükümlülüklere tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, 375 sayılı KHK’nın Ek 20. maddesi kapsamında yapılan doğrudan personel hizmet alımlarında da engelli personel oranının sağlanmadığı görülmüştür. 21.666 personel istihdam edilen bu alanda, engelli personel sayısının 650 olması gerekirken sadece 527 olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, şirketin belirtilen mevzuat hükümlerine uygun personel istihdamı yapması gerekmektedir. Engelli ve eski hükümlü istihdamına yönelik yükümlülüklerin yerine getirilmesi, hem yasal bir zorunluluk hem de sosyal sorumluluk açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Şirket Tarafından İstihdam Edilen Engelli Sayısının Mevzuatta Öngörülenden Az Olması ve Eski Hükümlü İstihdamının Hiç Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerince öngörülen oranda engelli personel istihdamı ve eski hükümlü istihdamının sağlanmadığı görülmüştür.
a) Şirket Bünyesinde Çalıştırılmak Üzere İstihdam Edilen Engelli Personel Sayısının Az Olması ve Eski Hükümlü İstihdamının Hiç Yapılmaması
Şirket bünyesinde çalıştırılmak üzere istihdam edilen engelli personel sayısının mevzuatta öngörülen sayıdan az olduğu ve eski hükümlü istihdamının hiç yapılmadığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu” başlıklı 30’uncu maddesi gereği; işverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör iş yerlerinde yüzde üç engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi çalıştırmakla yükümlüdürler. Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınmaktadır.
Mezkûr Kanun’un “Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık” başlıklı 101’inci maddesinde; Bu Kanun’un 30’uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak engelli ve eski hükümlü çalıştırmayan işverene çalıştırmadığı her engelli ve eski hükümlü ve çalıştırmadığı her ay için idari para cezası verileceği, kamu kuruluşlarının da bu para cezasından hiçbir şekilde muaf tutulamayacağı hükmü tesis edilmiştir. Söz konusu idari para cezası ise 2024 yılı için 15.348 TL olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemede, Şirket Genel Müdürlüğünde görev yapan toplam 198 personel olduğu ancak engelli personel sayısının 6 olması gerekirken 3 olduğu, eski hükümlü personel istihdamının ise hiç yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, Şirket tarafından özetle; Şirketin özel hukuk hükümlerine tabi bir sermaye şirketi olması sebebiyle kamu tüzel kişiliğine sahip olmadığı ve kamu kurumu olarak nitelendirilemeyeceği, ayrıca Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Eski Hükümlü veya Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralananların İşçi Olarak Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in kapsamında belediye şirketlerinin yer almadığı dolayısıyla eski hükümlü personel çalıştırma zorunluluğunun da bulunmadığı ifade edilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında, bu Kanun’un 4’üncü maddesindeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanacağı belirtilmiştir. Belediye şirketleri, işçi-işveren ilişkileri kapsamında 4857 sayılı Kanun’a tabi olduğundan engelli ve eski hükümlü personel çalıştırma zorunluluğuna ilişkin hükümler Şirket için de bağlayıcı olmaktadır.
Şirket cevabında yer verilen Yönetmelik’in kapsam maddesinde belediye şirketlerine yer verilmediği doğrudur. Ancak söz konusu Yönetmelik kamu işyerlerinde eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananların çalıştırılmasına ilişkin düzenlemeler içermektedir. Eski hükümlü personel çalıştırma yükümlülüğü Yönetmelik düzenlemeleri ile değil, 4857 sayılı Kanun ile getirilmiştir.
Sonuç olarak, ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak personel istihdamı yapılması gerekmektedir.
b) 375 Sayılı KHK’nın Ek 20’nci Maddesi Kapsamında Çalıştırılmak Üzere İstihdam Edilen Engelli Personel Sayısının Az Olması
Diğer idarelerin doğrudan personel hizmet alımları kapsamında çalıştırmak üzere istihdam edilen engelli personel sayısının gereken oranda sağlanmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dâhil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinin 78.28’inci alt maddesine göre; belediyeler ve bağlı idareler tarafından yapılacak doğrudan personel hizmet alımlarında, ihale dokümanında aynı il bazında elli veya daha fazla işçi çalıştırılmasının öngörüldüğü ihalelerde 4857 sayılı Kanun’da belirtilen asgari orana uyulmak kaydıyla idarece tespit edilen engelli işçi sayısı ile bu işçilerin tabi olacağı ücret grubunun idari şartnamenin ilgili maddesinde belirtileceği ve bu işçiler için birim fiyat teklif cetvelinde ayrı satır açılacağı ifade edilmiştir.
Buna göre; belediyeler ve bağlı idareler tarafından 375 sayılı KHK’nın ek 20’nci maddesi kapsamında Şirketten yapılan doğrudan personel hizmet alımlarında çalıştırılacak işçilerin en az %3’ünün engelli olması ve engelli personel sayısının ilgili idare tarafından tespit edilmesi gerekmektedir. Bu oranın hesabında da 4857 sayılı Kanun’da belirtildiği üzere toplam işçi sayısının kullanılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, doğrudan personel hizmet alımı kapsamında 21.666 personel istihdam edildiği, engelli personel sayısının 650 olması gerekirken 527 olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bahsi geçen personel arasında da eski hükümlü bulunmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, Şirket tarafından söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekmektedir.