|
ÖZET: Şirketin, 5.000,00 TL’nin üzerindeki mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için yapılan ödemeler öncesinde hak sahiplerinin vadesi geçmiş borç durumunu gösteren belgeleri talep etmediği tespit edilmiştir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 22. maddesi, bu tür ödemelerin gerçekleştirilmeden önce borç durumunun kontrol edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre, kamu kurumları ve belediye şirketleri, vadesi geçmiş borç belgesi olmadan ödeme yapmamaları gerektiğini belirtmektedir. Bu yükümlülüğe uymayanlara idari para cezası uygulanacağı da ifade edilmiştir.
Yapılan denetimlerde, şirketin gider belgeleri incelendiğinde, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak, hak sahiplerinin borç durumları kontrol edilmeden ödemelerin gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır. Bu durum, hem yasal yükümlülüklerin ihlali anlamına gelmekte hem de kamu kaynaklarının yönetiminde sorunlar yaratmaktadır. Dolayısıyla, şirketin, ödemeler sırasında vadesi geçmiş borç belgelerinin talep edilmesine yönelik gerekli önlemleri alması büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak, belediye şirketlerinin, 5.000,00 TL’nin üzerindeki ödemeleri yapmadan önce, hak sahiplerinin borç durumlarını kontrol etmesi ve bu süreçte yasal gerekliliklere uyması gerekmektedir. Bu, hem hukukun üstünlüğünü sağlamak hem de kamu kaynaklarının etkin yönetimi açısından kritik bir adımdır. |
BULGU: Şirket Tarafından Yapılan Belirli Tutarın Üzerindeki Ödemeler Öncesinde Borç Sorgulaması Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından tutarı 5.000,00 TL’nin üzerinde olan mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için yapılan ödemeler öncesinde hak sahiplerine ait vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge aranmadığı; ödemelerin bu belge olmaksızın gerçekleştirildiği görülmüştür.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “Amme alacaklarını kesip ödemek mecburiyetinde olanlar” başlıklı 22’inci maddesinde; Amme alacağını borçlusundan kesip tahsil dairesine ödemek mecburiyetinde olan hakiki ve hükmi şahıslar, bu vazifelerini kanunlarında veya bu kanunda belli edilen zamanlarda yerine getirmedikleri takdirde, ödenmeyen alacağın bu hakiki ve hükmi şahıslardan bu kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Amme alacağı ödenmeden yapılmayacak işlemler ile işlem yapanların sorumlulukları” başlıklı 22/A maddesinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumlar ile kamu tüzel kişiliğini haiz kurum ve kuruluşların (mesleki kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları hariç) mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle hak sahiplerine yapacakları ödemeler öncesinde vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgenin aranması gerektiği, bu madde kapsamında getirilen zorunluluğa rağmen borcun olmadığına dair belgeyi aramaksızın ödeme yapanlara ve işlem tesis eden kurum ve kuruluşlara dört bin Türk lirası idari para cezası verileceği belirtilmektedir.
03.03.2020 tarihli ve 31057 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tebliğ ile Tahsilat Genel Tebliği Seri A Sıra No.lu 1’de Birinci Kısım, İkinci Bölümünün “V. Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların Sorumlulukları” başlıklı 2 ve 4 numaralı alt bölümlerinde, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge arama zorunluluğu getirilen kurum ve kuruluşlarca yapılacak ödemelerde vadesi geçmiş borç olarak dikkate alınacak alt sınır 5.000,00 TL olarak belirlenmiştir.
2’nci kısmının (a) bendinde yer alan ‘mahkeme ilamları veya icra emirleri’ ibaresi 6183 sayılı Kanun’un 22/A maddesiyle verilen yetki kapsamında olmadığı, bu hususta davalı idare tarafından yetki sınırları aşılmak suretiyle düzenleme yapıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı için iptal edilmiştir.
Bu nedenle 28.07.2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi ile bu bentte yer alan “her türlü ödemelerde,” ibaresi “her türlü ödemelerde (mahkeme kararları ve icra dairelerinin ödeme veya icra emirleri üzerine yapılacak ödemeler dahil),” şeklinde değiştirilerek ikincil mevzuat değişikliği yerine kanunda değişiklik yapılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinde belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları işletme veya kuruluşların Kamu İhale Kanunu kapsamında olduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla belediye şirketleri tarafından, hak sahiplerine yapılacak 5.000,00 TL’nin üzerindeki ödemeler öncesinde hak sahiplerinin vadesi geçmiş borç durumlarının kontrol edilerek, ödemelerin bu şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Şirketin gider evraklarında yapılan incelemeler sonucunda, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak, mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için yapılan ödemelerin, hak sahiplerinin vadesi geçmiş borç durumları kontrol edilmeksizin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, mevzuat hükümleri gereğince, ödemeler sırasında vadesi geçmiş borç durumunu gösteren belgelerin aranması hususunda Şirket tarafından gerekli özenin gösterilmesi gerekmektedir.