|
ÖZET: Şirketin İETT’ye sağladığı personel çalıştırma hizmeti sonucunda önemli bir zarar yaşandığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, şirketin bu hizmetten kaynaklanan maliyetlerin, belirlenen kar marjı ve giderler dahilinde dahi sürdürülemez bir seviyeye ulaştığını göstermektedir. 31 Aralık 2023 tarihinde İETT ile imzalanan sözleşme çerçevesinde, 6.400 personelin çalıştırıldığı, ancak İETT tarafından yapılan ödemelerdeki gecikmelerin, personel maaşlarının ödenmesinde sorunlar yarattığı anlaşılmaktadır. Bu durum, şirketin vergi ve SGK prim borçlarının zamanında ödenememesine ve gecikme zammı ile faiz ödemelerine neden olmuştur.
2024 yılı itibarıyla şirketin İETT’ye sunduğu hizmetten elde ettiği gelir 9.327.774.758,80 TL iken, toplam maliyet 8.815.964.538,91 TL olarak kaydedilmiştir. Ancak, faiz giderleri ve kanunen kabul edilmeyen giderler dikkate alındığında, şirketin toplam zararı 216.292.790,89 TL olarak belirlenmiştir. Bu durum, şirketin İETT’den alacaklarının zamanında tahsil edilememesinin bir sonucu olup, personel çalıştırma hizmetlerinin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Sonuç olarak, şirketin personel çalıştırma hizmet sözleşmelerinden doğan alacaklarının tahsiline yönelik acil önlemler alınması gerekmektedir. Bu adımlar, şirketin mali durumunu iyileştirmek ve hizmet faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Şirketin Personel Çalıştırma Hizmeti Vermesi ve Bu Faaliyeti Dolayısıyla Zarar Etmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından İETT’ye verilen personel çalıştırma hizmeti dolayısıyla zarar ettiği görülmüştür.
28.04.2018 tarihli ve 30405 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 2018/11608 karar sayılı Bakanlar kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında;
“İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
Asgari işçilik maliyeti,
Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kar,
dahil işçilik giderleri toplamını aşamaz.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Buna göre, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet işleri ifa eden şirketler, personel giderleri toplamına ilave olarak %7’ye kadar belirlenecek kar ile hizmet vereceklerdir.
375 sayılı KHK’nın, belediyeler ile bağlı kuruluşlarının, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait bir şirkete gördürebileceğine ilişkin Ek 20’nci madde hükmünün yürürlüğe girmesiyle, Şirket asfalt faaliyetlerinin yanı sıra İBB ve bağlı kuruluşlarına, 696 sayılı KHK’nın 127’nci maddesi kapsamında Şirket bünyesinde sürekli işçi kadrosunda bulunan personelin bu idarelerde çalıştırılmasına dayalı hizmet vermeye başlamıştır. Bu kapsamda 2024 yılında Şirket İBB, İETT, İSKİ ve İGDAŞ ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet sözleşmeleri imzalamıştır.
Şirket ve İETT arasında 31.12.2023 tarihinde yapılan 01.01.2024-31.12.2024 tarihleri arasında geçerli personel tedariki işine ilişkin, 7.812.402.205,25 TL bedelli sözleşmenin; “Ödeme Yeri ve Şartları” maddesinde, İdare kontrol teşkilatı tarafından, hazırlanacak hakediş sonucunda ödeme yapılacağı belirtilmektedir.
Yapılan incelemede, Şirket tarafından 2024 yılında bu iş kapsamında İETT’de 6.400 personel çalıştırıldığı, yıl içinde İETT tarafından yapılan ödemelerde gecikmeler olduğu, bunun üzerine söz konusu alacağın personelin ücret alacaklarının ödenmesinde gecikmeye yol açmamak amacıyla faktoring şirketlerine temlik edildiği, bu durumun ayrıca personel ücretleri üzerinden Şirket tarafından ödenmesi gereken vergi ve SGK prim borçlarının zamanında ödenememesine ve bu nedenle gecikme zammı ve tecil faizi ödenmesine yol açtığı tespit edilmiştir. Öte yandan vadesinde tahsil edilemeyen söz konu alacak için Şirket tarafından hukuki işlem başlatılmamış ve faiz tahakkuk ettirilmemiştir.
Aşağıdaki tabloda söz konusu iş kapsamında 2024 yılı sonu itibarıyla elde edilen gelir ile katlanılan maliyet ve giderler gösterilmektedir.
Tablo 5: İETT’ye Verilen Personel Çalıştırmaya Dayalı Hizmet İşinin Karlılık Durumu
| İş Kapsamında Yapılanlar | Tutar (TL) |
| Satış | 9.327.774.758,80 |
| Maliyet | 8.815.964.538,91 |
| Kar/Zarar | 511.810.219,89 |
| Faiz Gideri* | 391.490.260,62 |
| K.K.E.G.** | 336.612.750,16 |
| Kar/Zarar | -216.292.790,89 |
| *Alacağın temliki nedeniyle faktoring şirketlerine 2024 yılında ödenen ve 2025 yılında ödenmesi gereken faiz tutarıdır. | *Alacağın temliki nedeniyle faktoring şirketlerine 2024 yılında ödenen ve 2025 yılında ödenmesi gereken faiz tutarıdır. |
| **2024 yılında ödenen ve kanunen kabul edilmeyen gider niteliğindeki vergi ve SGK prim borçlarına ilişkin gecikme zammı ve tecil faizi tutarıdır. | **2024 yılında ödenen ve kanunen kabul edilmeyen gider niteliğindeki vergi ve SGK prim borçlarına ilişkin gecikme zammı ve tecil faizi tutarıdır. |
Tablodan da görüleceği üzere, Şirket İETT’ye verilen personel çalıştırmaya dayalı hizmet işinde 216.292.790,89 TL zarar etmektedir. Bu durum Şirketin İETT’den olan alacaklarının tam ve zamanında tahsil edilememesinden kaynaklanmakta, Şirketin personel çalıştırmaya dayalı hizmet faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemektedir.
Sonuç olarak, Şirketin personel çalıştırmaya dayalı hizmet sözleşmelerinden doğan alacaklarının tahsiline yönelik çalışmaların ivedilikle yapılması gerekmektedir.