Şirketin Sağlıklı ve Sürdürülebilir Bir Mali Yapıya Sahip Olmaması (Belediye Şirketleri) (Sayıştay)

BULGU: Şirketin Sağlıklı ve Sürdürülebilir Bir Mali Yapıya Sahip Olmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirketin Bilanço ve Gelir Tablosunun 2020, 2021 ve 2022 yılları itibariyle analiz edilmesi sonucunda, sağlıklı ve sürdürülebilir bir mali yapısının olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum aşağıdaki tablolar, veriler ve onların yorumlanması vasıtasıyla maddeler halinde izah edilmiştir.
Dönen varlıkların aktif içindeki oranı 2022 yılında %80,9 olarak gerçekleşirken, hazır değerlerin dönen varlıklar içerisindeki payı %1,8 den %17,2 ye çıkmıştır. Fakat bu artışın şirket faaliyetlerinden ziyade borçlanma ve sermaye artırımından kaynaklandığı görülmektedir.
Ortaklara borçlar: 4.626.338,17TL (2021) => 5.243.546,44 TL (2022)
Kısa vadeli mali borçlar : 6.363,78TL(2021) => 8.016.415,02 TL (2022)
Ödenmiş sermaye: 47.200.000,00TL(2021) => 87.198.830,51 TL(2022)
Ticari alacaklar ile stokların dönen varlıklar içindeki payının oransal olarak yakın olması kredili satışların nakit satışlara göre daha yüksek olduğu göstermektedir.
Duran varlıkların aktif içindeki payının %19, özkaynakların ise %57,7 olması duran varlıkların özkaynaklarla finanse edildiğini göstermektedir. Bu olumlu bir seyir olarak değerlendirilebilir.
Ticari borçlardaki artış oranının ticari alacaklardaki artış oranından daha düşük olması şirketin vade avantajı sağlayamadığının bir göstergesidir.
Satış indirimlerinin brüt satışlara oranının (%17) büyük olması satış gelirlerinde önemli kayıplara yol açmaktadır.
2021 yılında net satışlara oranla %85,7 olarak gerçekleşen satışların maliyetinin, 2022 yılında %90,4′ e çıkmış olması kar kayıplarına neden olmaktadır.
Faaliyet giderleri yıllar itibariyle düşüş eğiliminde olsa da hala yüksek seyretmektedir. Bu durum da kar kayıplarına yol açmaktadır.
Cari oran (1,92): 1,5-2 arası olması beklenir. Buna göre şirketin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünün olduğu söylenebilir.
Asit Test oranı (0,99): Bu oranın yıllar itibariyle 1’e yaklaşması kısa vadeli borçların hızla paraya çevrilebilecek değerlerle karşılanabileceğini göstermektedir.
Nakit oranı (0,41): Bu oranın 0,2 düzeyinde olması beklenir. Geçmiş 2 yılda çok düşük düzeyde kalmış olmasına rağmen 2022 yılında artış göstermiştir. Ancak 0,41 gibi bir oran da çok yüksektir. Nakitlerin iyi yönetilememesi ve dolayısıyla gelirden yoksun kalma gibi bir sonucu doğurabilir.
Yabancı kaynak ve özkaynağın aktif içindeki dağılımı sırasıyla 0,42 ve 0,58’dir. Makul oranlarda olduğu söylenebilir.
Yabancı Kaynak/Özkaynak (0,73): Geçmiş 2 yılda yabancı kaynak bağımlılığı yüksek iken, 2022 yılında bu oran 1 in altına düşmüştür. Bu durumda olası bir krizin az zararla ve kolay atlatılabileceği söylenebilir. Ancak bu oran da diğer oranlar gibi tek başına yeterli bir gösterge değildir.
Kısa Vadeli yabancı Kaynak/ Toplam Yabancı Kaynak (1,00) : Yabancı kaynakların vade yapısının kısa süreli olduğu görülmektedir. Ancak cari dönem itibariyle şirketin ödeme gücü olduğundan bu aşamada sorun teşkil etmediği söylenebilir. Fakat bu durumun sürdürülebilir olduğu söylenemez.
Özkaynak büyümesi son yılda %154 olarak gerçekleşmiştir. Özsermayedeki büyümenin kar atışına paralel olması beklenir. Fakat büyümenin kaynağının kar değil sermaye artışı ve borçlanma dolayısıyla olduğu görülmektedir.
Şirket alacaklarını ve stoklarını ortalama 123 günde nakde çevirebiliyorken, borcunu ortalama 60 günde ödemekte olduğundan vade uyumsuzluğu ortaya çıkmaktadır. Satışların, karın ve rekabet üstünlüğünün artırılabilmesi için 123 günlük sürenin düşürülmesi, borcun ise 60 günden daha uzun bir vadede geri ödenmesi gerektiği söylenebilir. Borcun kısa sürelerde ödenmesi şirketin borç ödeyebilme kabiliyetini göstermekle birlikte, geç ödenmesinin işletme sermayesini finanse etmenin önemli bir yolu olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Bu vade uyumsuzluğu nakit yönetiminde sorunlara yol açabilmekte, sermaye ihtiyacının özkaynak kullanılarak finanse edilmesine neden olmaktadır. Yani şirketin kendi kaynaklarını başkasına kullandırmakta olduğu ifade edilebilir. Bunun sonucunda ise, şirket ya borçlanmakta ya da sermaye artışına gitmek zorunda kalmaktadır.
Şirketin net işletme sermayesi (NİS) ihtiyacının kar artışı yoluyla değil de ortaklardan borçlanma, bankalardan kredi alma ve sermaye artışı yoluyla karşılandığı görülmektedir. 2020 yılında NİS ihtiyacı 6.116.211,0 TL iken, mevcut NİS 434.961,02 TL olarak gerçekleşmiştir. Aradaki fark olan 5.681.250,02 TL’nin finansmanı; ortaklardan (4.626.338,17 TL) ve bankalardan uzun vadeli kredi (8.063.811,18TL) alınarak 2021 yılında 4.115.581,88 TL’lik NİS fazlasına dönüştürülmüştür. Ancak şirket bu 3 dönemde de zarar ettiği için 2022 yılında 39.998.830,51 TL’lik sermaye artışına gitmiş NİS fazlasını 19.919.413,21 TL’ye çıkarmıştır. NİS ihtiyacının karşılanıyor olması pozitif görünmekle birlikte kar artışı ile karşılanmadığı için sağlıklı ve sürdürülebilir olmayacaktır.
Sonuç olarak, şirketin sağlıklı ve sürdürülebilir bir mali yapıya kavuşabilmesi için, şirket yöneticileri tarafından kapsamlı bir analiz yapılarak, sermaye artırımı ve borçlanma araçlarından ziyade; satışların maliyeti, faaliyet giderleri ve satış indirimlerinin satışlara kıyasla düşürülmesi, ticari alacakların tahsil süresinin kısaltılması, stok yönetiminin daha verimli kılınması ve ticari borçların vade süresinin uzatılması yönünde adımlar atılması gerekmektedir. Aksi takdirde, sürekli borçlanarak ya da sermaye artışına gidilerek şirketin ömrünü uzatmanın mümkün olmayacağı düşünülmektedir.
Tablo 3: 2020, 2021 ve 2022 Yılı Bilançosu

Tablo 4: 2020, 2021 ve 2022 Yılı Gelir Tablosu

Tablo 5: Finansal Oranlar Tablosu

DUPONT ANALİZİ

Net Kar Satışlar Toplam Varlıklar
Dupont=-—— x ——- —, ■ x —t
Satışlar Toplam Varlıklar Ozsermave