|
ÖZET: Şirketin taşınmaz kiralama işlemlerinde, kiracılardan kesin teminat olarak emre muharrer senet alındığı tespit edilmiştir. Şirketin “Taşınır ve Taşınmazların Satılması, Kiraya Verilmesi, Trampası İle Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” belgesinde, teminat olarak yalnızca tedavüldeki Türk parası ve bankalar tarafından verilen teminat mektuplarının kabul edileceği belirtilmiştir. Ancak, yapılan denetimlerde, bu kuralların ihlal edilerek emre muharrer senetlerin teminat olarak alındığı ortaya çıkmıştır.
Kamu İdaresi, belediye şirketlerinin Türk Ticaret Kanunu’na tabi olduğunu ve bu şirketlerin özel işletmeler gibi faaliyet gösterdiğini ifade etmiştir. Bununla birlikte, kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi olmadığı ve bu nedenle özel düzenlemelere uygun olarak yürütüldüğü belirtilmiştir. Şirket, emre muharrer senetlerin bazı kiralama işlemlerinde teminat olarak kabul edilebileceğini savunsa da, mevcut mevzuat açıkça teminat mektubu veya nakit teminat alınacağını belirtmektedir. Sonuç olarak, Şirketin yalnızca mevzuatta belirtilen teminat türlerini kabul etmesi gerektiği vurgulanmıştır. 18/04/2025 tarihinden itibaren yapılan kiralama işlemlerinde yalnızca nakit veya banka teminat mektubu alınacağına dair gerekli önlemlerin alındığı bildirilmiştir. |
BULGU: Şirketin Uhdesindeki Taşınmazların Kiralama İşlemlerinde Kesin Teminat Olarak Emre Muharrer Senet Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket uhdesindeki taşınmazların kiralama işlemlerinde, kesin teminat olarak kiracılardan emre muharrer senet alındığı görülmüştür.
Şirket tarafından çıkarılan “Taşınır ve Taşınmazların Satılması, Kiraya Verilmesi, Trampası İle Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” ın “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Bu usul ve esaslar; Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Limited Şirketi Genel Müdürlüğü’nün mülkiyetindeki ihtiyaç fazlası taşınırlar ile taşınmaz malların satılması, kiraya verilmesi, trampası, irtifak hakkı ve benzeri ayni nitelikteki hakların (5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 26’ncı maddesiyle devredilenler hariç) tesis edilmesine ilişkin iş ve işlemleri kapsar veya mülkiyeti Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne ait olan, Meclis Kararı ile belirli süreliğine işletme hakkı şirkete devir edilen/tesis edilen veya 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu gereğince Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Limited Şirketi’ne ihale yoluyla kiraya verilen ve/veya her türlü gerçek ve tüzel kişilerden kiralanan, kiralanacak olan taşınır ve taşınmazların kiraya/alt kiraya verilmesine ilişkin iş ve işlemleri kapsar.”
“Kesin teminat” başlıklı 19’uncu maddesinde;
“İhale konusu işin sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınır. Müşterinin bu zorunluluğa uymaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı Şirket bütçesine gelir kaydedilir”
“Teminat mektupları” başlıklı 20’nci maddesinde;
(l) Teminatlar; teminat mektubu veya nakit teminat şeklinde alınır.
(2) Teminat olarak kabul edilebilecek değerler aşağıda belirtilmiştir;
a) Tedavüldeki Türk Parası,
b) Bankalar ve katılım bankaları tarafından verilen teminat mektupları.”
denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuattan anlaşılacağı üzere, teminat olarak kabul edilebilecek değerler tedavüldeki Türk Parası ve bankalar ve katılım bankaları tarafından verilen teminat mektupları olarak sayılmıştır. Bunların dışında başka bir değerin teminat olarak alınması mümkün görünmemektedir.
Ancak, Şirketin uhdesindeki taşınmazların kiralama işlemlerinin incelenmesinde, kiracılardan teminat olarak Usul ve Esaslarda sayılı teminat olarak alınabilecek değerler yerine “emre yazılı senet” alındığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi göndermiş olduğu cevapta; özel hukuk tüzel kişisi olan belediye şirketlerinin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında olduğunu, tacir niteliği taşıyan bu şirketlerin, faaliyet ve işlemlerini hususi düzenlemeler haricinde özel işletmeler gibi anılan Kanun hükümleri ve ticari teamüller doğrultusunda gerçekleştirdiğini, yine, bu şirketlerin, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idareler, özel idareler ve belediyelerden farklı olarak gelir getirici faaliyetlerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yer almadığını, yalnızca sermayelerinin %50’sinden fazlasına sahip olan büyükşehir belediyelerince anılan Kanunda sayılan ve işletmesi devredilen yerlerin üçüncü kişilere devrinde bu Kanun hükümlerine tabi bulunduğunu belirtmiştir.
Bu kapsamda, Şirketin mülkiyetinde bulunan ihtiyaç fazlası taşınmazlar ile Büyükşehir Belediyesinden işletme hakkı devralınan taşınmazların kiraya verilmesine yönelik iş ve işlemlerin, 2886 sayılı Kanun hükümleri de dikkate alınarak çıkarılan “Taşınır ve Taşınmazların Satılması, Kiraya Verilmesi, Trampası ile Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” çerçevesinde yürütüldüğünü; Usul ve Esaslarda açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, işin mahiyeti, ekonomik koşullar ve tarafların ödeme gücü gibi kriterler doğrultusunda, hukuki niteliği itibarıyla Türk Ticaret Kanunu kapsamında kıymetli evrak olan, ödeme taahhüdü içeren ve ticari işlemlerde güvence aracı olarak kabul edilen emre muharrer senetlerin bazı kiralama işlemlerinde teminat olarak alındığını bildirmiştir.
Her ne kadar Şirket 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında bir özel hukuk kişisi olarak, Usul ve Esaslarda açık bir düzenleme de olmadığı için kiralama işlemlerinde teminat olarak emre muharrer senet alındığını öne sürse de; bulgumuzda da belirtildiği üzere, Şirket tarafından çıkarılan ve Şirketin tabi olduğu “Taşınır ve Taşınmazların Satılması, Kiraya Verilmesi, Trampası İle Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar”ın teminatların teminat mektubu veya nakit teminat şeklinde alınacağı açıkça belirtilmiştir. Bunların arasında teminat olarak emre muharrer senet sayılmamıştır. Ayrıca, Şirket, ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak bundan sonraki uygulamalarda yalnızca bu mevzuatta açıkça belirtilen teminat türlerinin kabul edilmesi hususunda gerekli önlemlerin alınmaya başlandığını, bu kapsamda 18/04/2025 tarihinden itibaren yapılan kiralama işlemlerinde yeni kiracılardan yalnızca nakit ya da banka teminat mektubu alındığını bildirmiştir.
Sonuç olarak, Şirket tarafından mevzuatta sayılan teminat olarak kabul edilebilecek değerler dışında herhangi bir teminat alınmaması gerekmektedir.