|
ÖZET: Belediye Şirketi PERAŞ, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, işçi alım ilanları aracılığıyla çalışan işçilerin meslek kodlarında değişiklikler yaparak, bazılarını özel şartları gerektiren pozisyonlara terfi ettirmiştir. 375 sayılı KHK’nın Ek 20’nci maddesi, yerel idarelerin ve bağlı kuruluşların personel alım süreçlerini düzenlemekte ve Cumhurbaşkanına belirli yetkiler tanımaktadır. Ayrıca, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, bu tür alımların adil ve şeffaf bir şekilde gerçekleştirilmesini öngörmektedir.
PERAŞ, genellikle özel nitelik gerektirmeyen pozisyonlar için işçi alım ilanları yayımlamakta, ancak belirli bir süre sonra, bu pozisyonlarda çalışanların meslek kodlarını değiştirerek görev unvanlarını yükseltmektedir. Son üç yıl içinde, toplamda 232 işçinin görev unvanı ve meslek kodu değişikliği gerçekleştirilmiştir. Bu uygulama, işçilerin yazılı talepleri ve şirket yönetim kurulu kararları ile rutin hale gelmiştir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, özel şartları gerektiren pozisyonlara işçi alımlarının ilan edilmeden gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar’a aykırıdır. Dolayısıyla, mevcut işçilerin yükseltilmesi yerine, ihtiyaç duyulan pozisyonlar için ilan yoluyla yeni işçi alımları yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Şirkette Çalışan İşçilerin Meslek Kodlarında Değişiklik Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
PERAŞ’ın işçi alım ilanları ile işçi pozisyonlarında çalışmakta olan işçilerden bir kısmının meslek kodlarında değişikliğe gidilerek özel şartları gerektiren iş pozisyonlarına yükseltildiği görülmüştür.
375 sayılı KHK’nın Ek 20’nci maddesinde;
“İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceği,
Bu madde kapsamındaki şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu”
belirtilmektedir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 2’nci maddesinin ikinci fıkrasında; bu Yönetmelik hükümlerinin, belediyelerin ve bunların kurdukları veya üye oldukları mahallî idare birlikleri ile bağlı kuruluşlarının TTK hükümlerine göre kurdukları şirketler için yapılacak alımlar için uygulanmayacağı, ancak bu kapsamdaki işçi alım ilanlarının Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) bildirilmesinin zorunlu olduğu, bu ilanların İŞKUR internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulacağı, kamu kurum ve kuruluşlarının işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak diğer tedbirleri de alacağı belirtilmiştir.
Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesinde ise mahalli idare şirketlerinde işe alınacaklarda aranacak şartlar belirlenmiş, ilgili idarelerce ihtiyaç duyulması halinde belirlenecek işin niteliğine uygun özel şartları taşımak da bu şartlar arasında sayılmıştır.
İşçi ve işveren arasındaki iş ilişkisi, bir meslek, pozisyon veya görev tanımı üzerinden kurulmakta olup, işçinin işe alındığı pozisyonda çalıştırılması esastır. Hizmetin niteliği ve ihtiyaçlara uygun bir şekilde çalışma hayatının akışına bağlı olarak, belirlenen kriterler ve esaslar çerçevesinde işçinin meslek adı ve kodunda değişiklik yapılabilir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Çalışma koşullarında değişiklik ve iş sözleşmesinin feshi” başlıklı 22’nci maddesinde: işverenin, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki düzenlemeler ya da işyeri uygulamalarıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabileceği, tarafların aralarında anlaşarak ise çalışma koşullarını her zaman değiştirebileceği” hususlarına yer verilmiştir.
PERAŞ tarafından çoğunlukla özel bir nitelik gerektirmeyen beden işçisi, temizlik işçisi gibi iş pozisyonları için işçi alım ilanlarına çıkıldığı, alımı gerçekleştirilen işçilerin anılan pozisyonlara uygun meslek kodları ile Sosyal Güvenlik Kurumuna işe giriş bildirgelerinin yapıldığı, belirli bir dönemden sonra ise özel nitelikteki bir pozisyonun gerektirdiği şartları taşıyanların çalışmakta oldukları belediyenin ilgili birimine yazılı talepte bulunmaları üzerine Büyükşehir Belediyesinin olurlarına istinaden, Şirket Yönetim Kurulu Kararları ile meslek kodlarının değiştirilerek görev/pozisyon unvanlarının yükseltildiği ve bu süreçlerin olağan bir işlem haline getirildiği görülmektedir.
Yapılan incelemede işçinin yazılı talebi ve PERAŞ Yönetim Kurulu Kararları ile son üç yıl içerisinde;
Büyükşehir Belediyesi çalışanlarından 28’i 2022 yılında, 45’i 2023 yılında, 31’i de 2024 yılında olmak üzere toplam 104 işçinin ;
DESKİ çalışanlarından 10’u 2022 yılında, 106’sı 2023 yılında, 16’sı da 2024 yılında olmak üzere toplam 132 işçinin;
Görev unvanının ve buna bağlı olarak meslek kodlarının değiştirildiği görülmüştür. Bu kapsamda, son 3 yıl içinde toplam 232 işçinin görev/pozisyon unvanlarının yükseltilerek daha yüksek ücretli pozisyonlarda çalıştırıldığı ve meslek kodu değişikliklerinin rutin bir uygulama haline getirildiği tespit edilmiştir.
Şirket tarafından belirli bir dönemden sonra mevcut çalışan işçilerden özel nitelikteki bir pozisyonun gerektirdiği şartları taşıyanların meslek kodlarının değiştirilerek görev/pozisyon unvanlarının yükseltilmesi ve bu süreçlerin olağan bir işlem haline getirilerek Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 2’nci maddesine göre idarelerce işçi alımlarının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak tedbirlerin alınacağı hükmüne aykırı olarak özel şartları gerektiren iş pozisyonlarına işçi alımlarının ilana çıkılmaksızın gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi, bulguda tespit edilen hususların gözönünde bulundurulacağını bildirmiştir.
Bu itibarla; mevcut işçilerin özel şartları gerektiren iş pozisyonlarına yükseltilmesi yerine hizmetin gereği olarak özel şartları gerektiren işçi alımlarının ilana çıkılmak suretiyle gerçekleştirilmesi gerekmektedir.