Sondaj Hizmet Alım İşlerinde Bazı Hatalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Sondaj Hizmet Alım İşlerinde Bazı Hatalar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kamu İdaresi tarafından ihale edilen sondaj hizmet alım işlerinde, süre uzatımı ve teknik şartname düzenlenmesi konularında mevzuata uygun olmayan işlemler görülmüştür.
Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğünce maden aramaları kapsamında yapılan sondaj hizmet alım işleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (f) bendine göre istisna kapsamında yapılmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nu 3’üncü maddesinin (f) bendi çerçevesinde İstisna kapsamında yapılacak alımlarda uygulanmak üzere, 23 Temmuz 2020 tarih ve 31194 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile “Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü Tarafından 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3 Üncü Maddesinin (F) Bendi Kapsamında Yapılacak Mal ve Hizmet Alımlarına İlişkin Usul ve Esaslar” düzenlenmiştir.
Usul ve Esaslar’ın “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 43’üncü maddesinde bu Usul ve Esaslarda hüküm bulunmayan hallerde, bu Usul ve Esaslara aykırı olmamak kaydıyla 4734 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir.
Usul ve Esaslar’ın “idarece düzenlenecek belgeler” başlıklı 36’ncı maddesinde tip sözleşme idare tarafından düzenleneceği belirtildiğinden MTA tarafından Tip Sözleşme düzenlenmiştir.
Dini Bayramlar ve Dini Bayramlara Ek Olarak Verilen İdari İzinler İçin Cezasız Süre Uzatım Kararı Verilmesi
Sondaj hizmet alım işlerinde dini bayramlarda çalışma yapılmaması nedeniyle cezasız süre uzatımı verildiği görülmüştür.
Usul ve Esasalar uyarınca düzenlenen Tip Sözleşme’nin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlıklı maddesinde süre uzatımına ilişkin bu maddede sayılanlar haricindeki diğer hususlarda Genel Şartnamenin ilgili hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve uzatılması” başlıklı 35’inci maddesinde “Sözleşmesinde işin tamamlanması için sözleşme tarihinden başlayarak belli bir tarih ve süre belirlenen ve başkaca kayıt bulunmayan işlerde, işin yapılması için tespit olunan döneme rastlayan kış aylarının ve resmî tatil günlerinin etkisi de göz önünde tutulmuş sayılacağından yüklenici, çalışmadığı bu gibi günleri öne sürerek süre uzatılması isteğinde bulunamaz.” denilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen mücbir sebep halleri” başlıklı 25.3.5.inci maddesinde, süre uzatımı talep edilen durumların mücbir sebep olarak kabul edilmesi için talep edilen durumun yükleniciler açısından öngörülmezlik ve önlenemezlik kriterlerini taşıması gerektiği belirtilmektedir.
İdare tarafından yapılan sondaj hizmet alımları incelendiğinde süresi dini bayramlara rastlayan işlerde cezasız süre uzatım kararı verildiği görülmüştür.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre süre uzatım kararı verilebilmesi için öngörülmezlik kriterinin gerçekleşmesi gerekmektedir. Dini bayram günleri öngörülmez tarihler olmadığından ihaleye verilen tekliflerde resmî tatil günlerinin etkisinin de göz önünde tutulmuş sayılması uygun olup bu tarihlere ilişkin cezasız süre uzatımı verilmemesi gerekir.
Olumsuz Hava Koşulları Nedeniyle Çalışma Yapılamayan Günler İçin Cezasız Süre Uzatımı Verileceğine İlişkin Hükmün, Sözleşmenin Süre Uzatımı Düzenleyen Maddesinde Yer Almaması
Olumsuz hava koşulları (kar, don, şiddetli yağmur, sel) nedeni ile çalışma yapılamaması halinde, çalışma yapılamayan günlerin sözleşme süresi sonuna cezasız ek süre olarak ilave edileceğine ilişkin teknik şartname hükmünün sözleşmelerin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlığı altında yer almadığı görülmüştür.
Usul ve Esasalar uyarınca düzenlenen Tip Sözleşme’nin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlıklı maddesinde süre uzatımına ilişkin bu maddede sayılanlar haricindeki diğer hususlarda Genel Şartnamenin ilgili hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve uzatılması” başlıklı 35’inci maddesinde, ihaleye verilen tekliflerde işin yapılması için tespit olunan döneme rastlayan kış aylarının etkisinin de göz önünde tutulmuş sayılacağından, yüklenicinin çalışmadığı bu gibi günleri öne sürerek süre uzatılması isteğinde bulunamayacağı belirtilmektedir.
İdare tarafından düzenlenen sondaj hizmet alımları ile ilgili teknik şartnamelerin ilgili maddelerinde ise,
“Olumsuz hava koşulları (kar, don, şiddetli yağmur, sel) nedeni ile çalışma yapılamaması halinde, çalışma yapılamayan günler sözleşme süresi sonuna cezasız ek süre olarak ilave edilecektir. Olumsuz hava koşullan nedeni ile çalışma yapılamayan sürenin (gün/günlerin) Kontrol Teşkilatı ve Firma tarafından düzenlenecek Tutanak ile tespit edilmesi ve Firmanın bu durumun meydana geldiği tarihten itibaren 20 (yirmi) gün içerisinde idareye yazılı olarak başvuruda bulunması zorunludur.”
denilmektedir.
İdare tarafından sondaj hizmet alım işlerinde işin yapılması için tespit olunan döneme rastlayan kış aylarının etkisinin göz önünde tutulmadığı varsayılarak işin süreleri belirlenmekte, olumsuz hava koşulları (kar, don, şiddetli yağmur, sel) nedeni ile çalışma yapılamaması halinde çalışma yapılamayan günler için cezasız süre uzatımı verilmektedir.
Sondaj hizmet alımlarının süre uzatımlarına ilişkin hükümlerinde, teknik şartnameye madde eklenmek suretiyle genel hizmet alımlarında uygulanmakta olan genel hükümlerden farklı bir usul belirlenmiştir. Ancak İdare tarafından hazırlanan Tip Sözleşmenin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlıklı maddesinde olumsuz hava koşulları nedeniyle çalışma yapılamaması halinde çalışma yapılamayan günler için cezasız süre uzatımı verileceğine ilişkin bilgi yer almamaktadır.
İhale dokümanında gereken saydamlığın sağlanması için süre uzatımı konusunda belirlenen usulün Tip Sözleşmelerin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlıklı maddesinde açıklanması uygun olur.
Sözleşmenin ilgili maddesinde süre uzatımına ilişkin detaylı bilgi verilmemesi ihaleye teklif verme aşamasında isteklileri yanıltabilecektir.
Sondaj Hizmet Alımlarının İhale Dokümanlarında Bulunan Sondaj Sayısı, Derinliği ve Konumlarına İlişkin Bilgiler ile Kabulü Yapılan İşlere Ait Fiili Durumların Uyuşmaması
Sondaj hizmet alımlarının teknik şartnamesi ile belirlenen sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına İlişkin bilgiler ile kabulü yapılan sondaj sayısı, derinliği ve konumlarında farklılıklar olduğu görülmüştür.
Hizmet Alımları Genel Şartnamesi’nin “Teknik dokümanı idare tarafından verilen işler” başlıklı 23’üncü maddesinde, sözleşme konusu işin proje veya bu mahiyette teknik dokümana dayalı olarak yaptırılması ihale dokümanında belirtilmiş ise, söz konusu işin, teknik dokümana uygun olarak yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Sondaj hizmet alım işlerinde sondaj makinelerinin sondaj konumlarına nakliyesi ve sondaj derinliği önemli maliyet unsurlarıdır. Sondaj derinliği arttıkça birim maliyetler artmaktadır. Dolayısıyla sondaj sayısı, derinliği ve konumları işin maliyetini etkilemektedir.
Yapılan incelemelerde ihale dokümanlarında belirlenen sondaj konumlarından farklı konumlarda, farklı derinliklerde ve farklı sayılarda sondaj hizmeti alındığı ancak bu değişikliklerin nedenlerine ilişkin açıklama yapılmadığı, görülmüştür.
2023 yılında 11 adet sondaj hizmet alımı bulunmakta olup sözleşmelerin toplam tutarı iş artışları hariç 127.670.000,00 TL olduğundan sondaj hizmet alımları önem arz etmektedir.
İhale dokümanında belirlenen şartlardan faklı şekilde gerçekleşen sondaj hizmet alım işlerinin kabul edilmesi ve değişikliğe ilişkin yeterli açıklama yapılmaması durumunun uygulamada risklere neden olabileceği düşünülmektedir.
İhale dokümanlarında belirlenen sondaj konumları ile fiilen yapılan sondaj konumları arasındaki uyumsuzlukların giderilmesi için ilgili ihale öncesi saha çalışmalarının, teknik çalışmalarının ve gereken diğer işlemlerin gerçekleştirilmesi uygun olur. Sondaj maliyetleri çok yüksek olduğundan düşük maliyetli arama yöntemleri ile ihale öncesinde belirsizliklerin azaltılmasına yönelik faaliyetlerin artırılmasının fayda sağlayabileceği öngörülmektedir.
Eğer ki mevcut koşullar ile söz konusu belirsizliklerin giderilmesi mümkün olmaz ise ihale dokümanında sondaj konum, derinlik ve sayılara ilişkin net olmayan esnek bilgilere yer verilmesi uygun olacaktır.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU