Sondaj Kamplarına Gönderilen ve Sahada Kullanılmak Üzere Bekletilen Kimyasal Malzemelerin Henüz Tüketilmeden Çıkış Kaydının Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Sondaj Kamplarına Gönderilen ve Sahada Kullanılmak Üzere Bekletilen Kimyasal Malzemelerin Henüz Tüketilmeden Çıkış Kaydının Yapılması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

MTA Bölge Müdürlükleri sorumluluk alanlarında sondaj kamplarına gönderilen ve sahada kullanılmak üzere bekletilen kimyasal malzemelerin henüz tüketilmeden taşınır çıkış kaydının yapıldığı, çıkış kaydı yapılan malzemelerin uygun olmayan koşullarda muhafaza edilmeye çalışıldığı, yeterli depolama olanağı olmayan Bölge Müdürlükleri ve kamp şefliklerinin söz konusu malzemeleri sahada muhafazasının oldukça zor olduğu, henüz tüketilmeden çıkış yapılması neticesinde aşağıda listeli tonlarca malzemenin yıl sonu sarf malzeme kayıtlarında gözükmediği tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde “Madde 13 – (1) Taşınırlar, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedilir.” Denilmektedir.
Yönetmeliğin “Tüketim suretiyle çıkış” başlıklı 22’nci maddesinde ise “Madde 22 – (1) Tüketim malzemeleri, Taşınır İstek Belgesi karşılığında düzenlenecek Taşınır İşlem Fişi ile çıkış kaydedilir. (2) Kamu idarelerinin iç imkanlarıyla kendi kullanımları için üretecekleri dayanıklı taşınırların üretiminde kullanılan taşınırlar için de birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Taşınır İşlem Fişi düzenlenmeden hiçbir şekilde tüketim malzemesi çıkışı yapılamaz. (4) Tüketim malzemelerinin çıkış kayıtları, ambarlara girişlerindeki öncelik sırası dikkate alınarak “ilk giren-ilk çıkar” esasına göre ve giriş bedelleri üzerinden yapılır.” Hükmü yer almaktadır.
Tüketim suretiyle çıkış yapılan taşınırların muhasebeleştirilmesi konusunda ise Yönetmeliğin “Taşınır giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde “Madde 30 – ….(2) Muhasebe kayıtlarında “150-İlk Madde ve Malzemeler Hesabı”nda izlenen tüketim malzemelerinin çıkışları için düzenlenen Taşınır İşlem Fişleri muhasebe birimine gönderilmez. Bunların yerine, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde üç aylık dönemler itibarıyla, diğer idarelerde ise üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede kullanılmış tüketim malzemelerinin taşınır II nci düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı bir listesi, en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine gönderilir” denilmektedir.
Mevzuatta da görüleceği üzere tüketim malzemeleri kullanılmakla çıkışı yapılması gereken taşınır malzemelerdir. Dolayısıyla satın alındığı gün veya Taşınır İşlem Fişi ile giriş kaydının yapıldığı gün TİF çıkış kaydı yapılan veya ertesi gün tüketim yerlerine gönderilmekle çıkış kaydı yapılan malzemeler değildir. Aksi durumda tüketim malzemelerinin depolardaki ve sahada kullanılmayan kısımlarının kayıtsız kalması gibi hukuken izaha muhtaç durumlar ortaya çıkabilecektir.
MTA Genel Müdürlüğünün 2022 yılı denetimleri kapsamında taşrada bulunan Bölge Müdürlükleri ve Kamp Şeflikleri bünyelerindeki depolar ve sahalardan bazıları denetlenmiştir. Sahada yapılan denetimlerde:
– MTA Doğu Karadeniz Bölge Müdürlüğü (Trabzon)’nde yerinde yapılan
denetimlerde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir;
MTA Genel Müdürlüğünün 2022-33-36 kod no’lu proje kapsamında faaliyet sürdüren, Erzurum Palandöken Konaklı Jeotermal Sondaj Kamp Şefliğinde, NOV 750 sondaj makinası ve ekipmanları (çamur pompaları, çamur tankları, DP, DC, vinç, forklift, karavanlar v.s.), aşırı soğuklar nedeniyle verilen ara dolayısıyla, kurulu halde beklemektedir.
Sondaj şantiyesinin güvenliğini sağlamak amacıyla, 8 (sekiz) mahalli işçi, 3 vardiya, vardiyada ikişer kişi olmak üzere sürekli nöbet tutmaktadır. MTA personeli olarak da, Malatya Bölge Müdürlüğü ve Sivas Bölge Müdürlüğü personeli dönüşümlü olarak kampa nezaret etmekte ve bir taraftan sondaj makinası ve ekipmanlarının bakım ve onarım işlerini yürütmektedirler.
24.01.2023 tarihi itibariyle sahada aşağıda belirtilen miktarlarda çamur kimyasalları ve muhafaza boruları stoğu bulunmakta olup sahada veya kamp şefliği bünyesinde başkaca kapalı bir depo bulunmamaktadır. Sahada bulunan ve daha önce tüketim çıkışı yapılan ancak taşınır mali kayıtlarında bulunmayan malzemeler aşağıda sayılmıştır.
Tablo 8: Erzurum Palandöken Konaklı Jeotermal Sondaj Kamp Şefliğinde Yıl Sonu Listesi

– MTA Orta Anadolu 2. Bölge Müdürlüğü (Konya)’nde yerinde yapılan denetimlerde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir;
2023.33.13.13 Proje numaralı Orta Anadolu Bölgesi Radyoaktif Hammadde Aramaları (Nevşehir ili) Sondaj Kamp Şefliği çalışmalarında kullanılan borusal ve kimyasal malzemeler sondaj lokasyon mahallinde ve Ayhanlar ambar alanında muhafaza edilmektedir. 31.12.2022 tarihinden önce taşınır çıkış işlemleri yapılmış olan dolayısıyla mali kayıtlarda gözükmemekle birlikte yerinde yapılan denetimlerde sahada kullanım için bekletildiği tespit edilen sondaj ve kimyasal malzemelerin 01.02.2023 tarihi itibariyle mevcut durumu aşağıdaki gibidir,
Tablo 9: Nevşehir Sondaj Kamp Şefliği Çalışmalarında Kullanılan Malzemelerin Yıl Sonu Durumu

– MTA Orta Anadolu 2. Bölge Müdürlüğü (Konya)’nde 02.02.2023 tarihinde merkez ambarında yerinde yapılan denetimlerde ise,
Merkez ambarda MTA Sondaj Daire Başkanlığı tarafından 2013 tarihinden bu yana gönderilen toplam 2500 Ton muhtelif kimyasal malzemeden Kamplara gönderildikten sonra kalan ve şu an için depoda mevcut miktarın 6,6 Ton olduğu, söz konusu kimyasal malzemelerin Sondaj Daire Başkanlığı üzerinden kayıtlara alındığı ancak bulunduğu ve muhafaza altına alındığı yerin bir başka harcama birimi olan Orta Anadolu 2. Bölge Müdürlüğü (Konya) olduğu, Bölge Müdürlüğü tarafından ambara giriş- kamplara çıkış şeklinde bir kaydın tutulmadığı, ilgili kimyasalların Bölge Müdürlüğüne çıkışının hiç yapılmadığı, dolayısıyla Bölge Müdürlüğü sorumluluk alanındaki ambar üzerinden yapılan sevkiyatların Taşınır Mal Yönetmeliği’ne uygun şekilde kaydının tutulmadığı tespit edilmiştir.
Tüketim malzemelerinin taşınır giriş-tüketim suretiyle çıkış-ambarlar arası devir işlemlerinin Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak yapılması, tüketilmeyen sarf malzemelerinin çıkış kaydı yapılmaması, sahada kullanılmayan ve bu şekildeki kayıtsız kalan kimyasalların elverişsiz ortamda muhafazasının ve suiistimal riskine açık halde bekletilmesi uygulamasına acilen son verilmesi, bu anlamda kamp şefliklerinde harcama sürecinde görevli olan Kamp Şeflerine Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemi üzerinden yetki tanımlaması yapılması, atılması gereken tüm bu adımlar neticesinde kayıtlarda yer alan yıl sonu kimyasal sarf malzemeleri mevcut durumu ile sahada fiili durum arasındaki çelişkinin ivedilikle ortadan kaldırılması gerekmektedir.
MTA Genel Müdürlüğü merkez ve taşra birimleri ile taşra birimlerinin bir birleri arasında sarf ve dayanıklı taşınır devir hızının yüksek olduğu bir kurum olup Kurumun satın almalarının önemli bir kısmı da projeler kapsamında kamplarda kamp şeflerinin uhdesinde gerçekleşmektedir. Kurumun görevlendirme usulü uyguladığı kamp şefliği müessesesinde kamp şefleri gerçekleştirme görevlisi olarak harcama belgelerine imza atmakta ve pek çok dayanıklı taşınır ve sarf malzemesi piyasadan temin edilmektedir. Alınan sarf malzemeler ve dayanıklı taşınırların Harcama Yetkililiği projenin ilgili olduğu Daire Başkanlıklarında veya Bölge Müdürlüklerinde kalmaktadır. Mevcut uygulamada kamp şefliğinde alım süreci yönetilen ve teslim alınan taşınırların taşınır kayıt yetkilileri bölge ve merkez birimlerinde bulunan ve o taşınırları hiç görmeyen TKY (Taşınır Kayıt Yetkilisi) görevlisi personellerdir. Dolayısıyla mevcut uygulama 5018 sayılı Yasa ve bu Yasaya istinaden çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği ile kurulan taşınır kayıt, kontrol ve yönetim sistemi ile uyuşmamaktadır. Şöyle ki taşrada saha personeli olarak faaliyet gösteren ve bu faaliyetleri bazen aylar hatta yılları bulan kamp şefleri harcama sürecinde mali sorumluluğu bulunan personeller olup taşınır malzemenin sarf veya kullanımından sorumlu tutulmamakta, onun yerine taşınırların/malzemelerin ne alınması sürecinde ne de teslim/kullanım sürecinde görev almayan merkez TKY görevlisi personeller tüm bu taşınırların/malzemelerin kayıt-kontrol-yönetiminden mali anlamda sorumluluk yüklenmektedir. Yani merkezdeki Taşınır Kayıt Yetkilisi kontrol ve tasarruf alanında olmayan taşınırların mali sorumluluğunu üstlenmek durumda kalmaktadır.
Özetle yukarıda yer alan uygulamalar mevzuatın öngördüğü taşınır kayıt ve kontrol sistemine aykırı olup bu aykırılığın ivedilikle düzeltilmesi gerekmektedir.