|
ÖZET: Sosyal denge ödemeleriyle ilgili yapılan denetimlerde, 2024 yılı Sayıştay raporları çerçevesinde, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde sendika ile imzalanan sosyal denge sözleşmesinin uygulanma şartları incelenmiştir. Bu sözleşmeden yararlanabilmek için kamu görevlilerinin sözleşme aidatı ödemesi gerektiği belirtilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun ilgili maddeleri, sendika üyeleri ile üyelik aidatı ödemeyen kamu görevlileri arasında ayrım yapılmayacağını vurgulamaktadır.
Kamu Görevlileri Hakem Kurulu tarafından alınan kararda, sendika üyesi olmayan kamu görevlilerinin de sosyal denge sözleşmesinden yararlanabileceği ifade edilmiştir. Ancak Danıştay Onikinci Dairesi, bu hükmün yürütmesini durdurmuştur. Bu durum, sosyal denge tazminatının adaletli bir şekilde dağıtılması gerektiğini ve Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı bir uygulamanın söz konusu olamayacağını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinde yer alan düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, memur ve sözleşmeli personelden sendika üyelik aidatı dışında herhangi bir kesinti yapılamayacağı ve sözleşme aidatı kesintilerinin ilgili personele iade edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İdare, bu konudaki tavsiyelere uyulacağını belirtmiştir. |
BULGU: Sosyal Denge Ödemelerinden Sözleşme Aidatı Kesilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye ile sendika arasında yapılan sosyal denge sözleşmesinden faydalanabilme şartı belediyede görevli kamu görevlilerinin sözleşme aidatı ödemesine bağlı kılınmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde; sosyal denge sözleşmesinin yapılma usulü ve şekli belirlenmiştir. Aynı Kanun’un “Toplu Sözleşmenin Kapsamı” başlıklı 28’inci maddesi ise; toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağını öngörmüştür.
Yine Kanun’un “Gelirler” başlıklı 24’üncü maddesinde sendika gelirleri arasında üyelerin ödeyecekleri üyelik aidatları sayılmış; “Üyelik Ödentisi” başlıklı 25’inci maddesinde de sendika tüzüğüne üyelik aidatı dışında her ne ad altında olursa olsun üyelerden başka bir kesinti yapılmasını öngören hükümlerin konulamayacağı belirtilmiştir.
25.08.2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Dördüncü Bölümü’nün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde; sosyal denge sözleşmesinin taraf sendikasının, üyesi olmayan kamu görevlilerinden, aynı unvanlı üyesinden aldığı aidatın iki katına kadar sosyal denge sözleşmesi aidatı alabileceğini, bu aidatı ödeyen kamu görevlilerinin, söz konusu sözleşmeden aynı usul ve esaslar dahilinde yararlanabileceği ifade edilmiştir.
Ancak Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı’nda yer alan bu hükmün yürütmesinin durdurulmasına Danıştay Onikinci Dairesinin 02.03.2022 tarihli ve 2021/6335 Esas sayılı Kararı’yla hükmedilmiştir. Bahsi geçen Karar’ın Hukuki Değerlendirilmesi Kısmı’nda; sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin konusunun, toplu sözleşmelerde belirtilen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatını belirlemek olduğu, yine 4688 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinde belirtildiği şekilde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun sosyal denge tazminatının adaletli bir ücret dağılımı yoluyla ekonomik ve sosyal barışı sağlama amacına ve Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kaldı ki; anılan Kanun’un 32’nci maddesinde böyle bir ayrım yapılmasına imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı gibi sosyal denge sözleşmesinde ancak görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre bir farklılığa gidilebileceği, bunun dışında sendika üyesi olan ile sendika üyesi olmayan ya da başka bir sendikaya üye olanlar arasında bir ayrıma gidilemeyeceği şeklinde değerlendirilmiştir.
Belediye ile sendika arasında yapılan Sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmenin ‘‘Sözleşmenin Kapsamı ve Yararlanma Koşulları” başlıklı 5’inci maddesinde söz konusu sözleşmeden tüm kamu görevlilerinin sözleşme aidatı ödemek kaydıyla faydalanabileceği, sözleşme aidat oranının tüm kamu görevlileri için taban aylığının %1,5’i kadar olduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa bundan sonraki süreçte dikkat edilerek tavsiyelere uyulacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Kanun hükümlerine aykırı olarak sözleşmeye konan bu düzenleme geçersiz olduğundan, memur ve sözleşmeli personelden sendika üyelik aidatı dışında aidat alınması mümkün değildir. Sözleşme aidatı kesintilerinin sendikadan talep edilerek ilgili personele iadesinin sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.