|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi’nde Konusu Dışında Düzenlemeler
2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi ile BEM-BİR-SEN arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde, mevzuata aykırı düzenlemelere yer verildiğini ortaya koymuştur. Anayasa’nın 128. maddesi gereğince, kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin düzenlemeler yalnızca kanunla yapılabilirken, toplu sözleşme hükümleri bu durumu saklı tutmaktadır. Bu bağlamda, sosyal denge tazminatı gibi konuların düzenlenmesi için yasal çerçevelere uyulması zorunludur. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi, sosyal denge tazminatının belirlenmesi sürecini düzenlemekte ve bu tazminatın aylık tutarının, ilgili sendika ile belediye başkanı arasında yapılan sözleşmelerle belirlenebileceğini ifade etmektedir. Ancak, sosyal denge sözleşmelerinde yalnızca tazminatın tutarı ve belirlenme kriterleri yer alabilir; başka konulara yer verilmesi yasal olarak mümkün değildir. Yapılan incelemelerde, sosyal denge sözleşmesinin “Sosyal Haklar ve Eğitim” ile “İşyerine Geliş ve Gidiş İçin Servis Hizmeti veya Toplu Taşıma Kartı Verilmesi” başlıklı maddeleri, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. İdare, bu maddelerin uygulamada geçerliliği olmadığını belirtse de, sosyal denge sözleşmelerinde yalnızca tazminatla ilgili hususların ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu nedenle, sözleşmelerin yasal düzenlemelere uygun olarak hazırlanması ve yalnızca belirlenen konulara odaklanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesinde Konusu Dışında Düzenlemelere Yer Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında akdedilen sosyal denge sözleşmesinde konusu dışında düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
Anayasa’nın 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü uyarınca kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin düzenlemeler toplu sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere ancak kanunla yapılabilir. Başka bir deyişle, toplu sözleşmede düzenlenmeyen bir hususta, ancak kanunda belirtilen düzenlemeler yasal dayanak teşkil edecektir.
12.07.2001 tarih ve 24460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir.
375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde ise sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı”na ilişkin 1’inci maddesinde ise;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelerde görüldüğü üzere, sosyal denge sözleşmelerine, sosyal denge tazminatı dışında herhangi bir husus konu edilememektedir. Sosyal denge sözleşmesinde sadece görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Bu durumda, sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuata aykırı olacaktır.
Yapılan incelemede, İdare ile BEM-BİR-SEN arasında akdedilen Sosyal Denge Sözleşmesi’nde, “Sosyal Haklar ve Eğitim” başlıklı 10’uncu maddesi ile “İşyerine Geliş ve Gidiş İçin Servis Hizmeti veya Toplu Taşıma Kartı Verilmesi” başlıklı 11’inci maddesinde mevzuata aykırı hususların yer aldığı görülmüştür.
İdare cevabında, İdare ile BEM-BİR-SEN arasında akdedilen Sosyal Denge Sözleşmesinin, “Sosyal Haklar ve Eğitim” başlıklı 10” uncu maddesi ile “İşyerine Geliş ve Gidiş İçin Servis Hizmeti veya Toplu Taşıma Kartı Verilmesi” başlıklı 11’inci maddesinin uygulamada yeri bulunmadığı ifade edilmekle birlikte sosyal denge sözleşmelerine, sosyal denge tazminatı dışında herhangi bir hususun konu edilmemesi gerekmektedir.
Sosyal denge sözleşmelerinin mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılması ve sosyal denge tazminatının tutarının belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin hükümler dışında herhangi bir hüküm konulmaması gerektiği değerlendirilmektedir.