Sosyal Denge Sözleşmesinde Konusu Dışında Hükümlere Yer Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesinde Konusu Dışında Hükümlere Yer Verilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Kamu İdaresi tarafından, sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmede toplu sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık oluşturan hükümlere yer verildiği görülmüştür.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde; belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği ve anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde, verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği belirtilmiştir.

4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği belirtilmiştir.

İlgili mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşılacağı üzere, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminatı tutarını kanuni sınırlarda tespit etmek üzere yetkilendirilmiştir. Sosyal denge ödemesini ilgilendirmeyen hükümler sosyal denge sözleşmesinin konusu değildir.

Yapılan incelemede, Kamu İdaresi ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında imzalanan 01.04.2024-31.12.2025 yürürlük tarihli Sosyal Denge Sözleşmesi’nin,

-“Sözleşmenin Kapsamı ve Yararlanma Koşulları” başlıklı 4’üncü maddesinde; bu Sosyal Denge Sözleşmesi’nden ilgili sendika üyelerinin faydalanacağı, Sosyal Denge Sözleşmesi imzalandığı tarihte sendika üyesi olmayanlar, konumu itibari ile sendika üyesi olamayanlar, sonradan işe girip de üye olmayanlar veya üyelikten çıkarılanların bu Sosyal Denge Sözleşmesi’nden yararlanabilmesinin ilgili sendikaya sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi İdareye vermesi ile mümkün olacağı,

-“Sözleşme Tazminatı Aidatları” başlıklı 6’ncı maddesinde; işverenin, sendika aidatının düzenli olarak takip edilmesini ve yürütülmesini sağlayacağı, kesinti tarihini izleyen 5 (beş) işgünü zarfında sendikanın bildirdiği banka hesap numarasına aktarılmasını temin edeceği, işverence, sendika aidatının ödenmesi için tahakkukun esas olduğu ve ödemenin geciktirilmesi halinde temettü faizi işletileceği,

-“Yönetici ve Temsilcilerin İşyeri Sendikal Çalışmaları” başlıklı 7’nci maddesinde; sendika ve ilgili şube yöneticilerinin, temsilcilerinin ve sendika yetkililerinin sosyal denge sözleşmesinde düzenlenen amaçlar çerçevesinde sendikal çalışmalarda bulunacağı, gerektiğinde işverenle olan ilişkilerin koordineli yürütülmesi amacı ile işveren temsilcileri ile işyerinde görüşülebileceği ve sendikanın ya da ilgili şubenin yönetiminde yer alan yöneticilerle temsilcilerinin sosyal denge tazminatı sözleşmesinin uygulanması ile işveren ilişkilerinin gerekli kıldığı işlerle, konuların zamanında çözümü için amirinden izin almak şartı ile belirli ve uygun sürelerle işyerinden ayrılabileceği,

-“Sosyal Denge Tazminatından Yararlanamama Şartları” başlıklı 10’uncu maddesinde; 657 sayılı Devlet Memuru Kanunu’nun 125’inci maddesine göre uygulama yapılacağı,cezanın mahkemece haklı bulunması halinde; uyarı cezası alanların 1 ay, kınama cezası alanların 2 ay, maaş kesim cezası alanların 3 ay, kademe ilerlemesi durdurulması cezası alanların 4 ay, geçici olarak görevden uzaklaştırılanların, ücretsiz izin alanların görevden uzak kaldıkları süre içerisinde bu yardımdan yararlandırılamayacağı,

-“Yürürlük ve Süre” başlıklı 11’inci maddesinde; bu Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nin 01.04.2024 tarihinde başlayacağı, 31.12.2025 tarihinde sona ereceği, ve yeni bir Sosyal Denge Sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu Sosyal Denge Sözleşmesi’ndeki tüm maddelerin kazanılmış hak olarak devam edeceği,

hükümlerine yer verildiği tespit edilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, söz konusu Sosyal Denge Sözleşmesi metninde yer alan ve mevzuat kapsamında konu dışı kabul edilen hükümlerin sendika ile iyi niyetli bir müzakere süreci sonucu, çalışanların motivasyonunun artırılması ve iş barışının korunması amacıyla önerilerek sözleşmeye dahil edildiği, tespitte belirtilen konu dışı hükümlerin çoğunun fiilen uygulanmadığı veya herhangi bir ödeme ya da işlem gerçekleştirilmediği, dolayısıyla bu hükümlerin sözleşmede bulunsa dahi kamuya fiili bir mali yük getirmediği, Sosyal Denge Sözleşmesinin mevzuata uygun şekilde revize edileceği, bundan sonra yapılacak tüm müzakerelerde yalnızca yasal çerçeveye uygun hükümlerle işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.

Sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin yapılacak sözleşmenin İdare tarafından mevzuata aykırı hükümler içermeyecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.