Sosyal Denge Sözleşmesinde Konusu Dışında Hükümlere Yer Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesinde Konusu Dışında Hükümlere Yer Verilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Kamu İdaresi tarafından, sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmede toplu sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık oluşturan hükümlere yer verildiği görülmüştür.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde; belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği ve anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde, verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği belirtilmiştir.

4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği belirtilmiştir.

İlgili mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşılacağı üzere, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminatı tutarını kanuni sınırlarda tespit etmek üzere yetkilendirilmiştir. Sosyal denge ödemesini ilgilendirmeyen hükümler sosyal denge sözleşmesinin konusu değildir.

Yapılan incelemede, Kamu İdaresi ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında imzalanan 01.04.2024-31.12.2025 yürürlük tarihli Sosyal Denge Sözleşmesi’nin,

-5’inci maddesinde; sendika üyesi olmayan çalışanların dayanışma aidatı ödemek suretiyle sosyal denge sözleşmesinden yararlanabileceği,

-14’üncü maddesinde; İdarenin çalışanların çocuklarının yararlanması amacıyla kreş veya anaokulu açacağı, bu kreş veya anaokullarından çalışanların çocuklarının ücretsiz yararlanacağı ve çocukların sürekli ve düzenli sağlık kontrollerinin işverence yaptırılacağı,

-15’inci maddesinde; belediye ya da özel kurumlarca işletilen lojman, kamp, kreş, etüt, spor, kültür ve benzeri tesislerden çalışanların eş ve çocuklarının ücretsiz olarak yararlanacağı, çalışanlardan kendisine ve eşine ait konutu bulunmayanların talebi halinde; sendika üyelerinin kurmuş veya kuracak olduğu kooperatife arsa temin edilmesi, belediyenin kendi imkânı yok ise diğer belediyelerden temin edilmesi yönündeki çalışmaya işverenin imkanları ölçüsünde yardımcı olacağı ve belediye, çalışanlarının talebi halinde hastalanma, cenaze, düğün, taşınma gibi ihtiyaçlarında kurumun araçlarından ücretsiz yararlandırılacağı,

-22’nci maddesinde; işverenin, çalışanların işyerine geliş gidişleri için şehir içi toplu taşımadan sorumlu belediyenin toplu taşıma sisteminden /araçlarından ücretsiz olarak yararlanmasını sağlayacağı, bunun olmaması durumunda belediyenin kendi çalışanlarının ulaşımını sağlamak amacıyla servis aracını hizmete koyacağı, tüm çalışanların bu hizmetten ücretsiz olarak faydalanacağı ve işverenin, mesai saatleri dışında göreve çağırdığı personele araç tahsis etmek zorunda olduğu,

-23’üncü maddesinde; sözleşmeden yararlanan belediye çalışanlarının ailesinin şikâyeti üzerine aile içi şiddet uyguladığı tespit edildiği durumlarda; söz konusu çalışanın sözleşme hükümlerinde yer alan mali ve sosyal yardımlardan elde ettiklerinin elinden alınarak, bunların çalışanın eşine ödeneceği ve 8 Mart Dünya Kadınlar Gününde kadın çalışanların ücretli izinli sayılacağı,

-24’üncü maddesinde; çalışanlardan, tedavisi yurt içinde resmî kurumlarda yapılamayan hastaların tedavi giderlerinin yasal hükümler çerçevesinde özel kuruluşlarda ve gerekirse yurt dışında işverence karşılanacağı, yılda bir kez tüm memurlara zorunlu tam teşekküllü check-up yapılması, check-up bulgularının olumsuz çıkması halinde daha ileri tetkiklerin yapılmasının işverence sağlanacağı, işverenin, çalışanların çalıştıkları işyeri ve muayene için sevk edildikleri hastane arasında olanaklar ölçüsünde vasıta tahsis edeceği ve işverenin çalışanlara ilk kademe sağlık hizmeti vermek üzere kurum tabibi bulunduracağı,

gibi hükümlere yer verildiği tespit edilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, Belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinin süresinin 31.12.2025 tarihinde sona ereceği, yeni yapılacak sözleşmede mevzuata aykırı hükümler konmamasına riayet edileceği ifade edilmiştir.

Sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin yapılacak sözleşmenin İdare tarafından mevzuata aykırı hükümler içermeyecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.