|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesine İlişkin Mevzuat İhlalleri
2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, Büyükşehir Belediyesi ile sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde, konusuyla ilgili olmayan hükümlerin yer aldığı tespit edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128. maddesi, kamu görevlilerinin hakları ve yükümlülüklerinin kanunla düzenleneceğini belirtirken, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi, sosyal denge tazminatının belirlenmesine dair usul ve esasları düzenlemektedir. Bu çerçevede, sosyal denge tazminatının ödenmesi için belediye başkanının teklifi ve belediye meclisinin kararı gerekmektedir. Sosyal denge sözleşmelerinde, yalnızca tavan tutarı aşılmamak kaydıyla, görev yapılan birim, iş hacmi ve diğer kriterlere bağlı olarak tazminat tutarının belirlenmesi mümkündür. Ancak, Antalya Büyükşehir Belediyesi ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında imzalanan sözleşmede yer alan “toplu taşıma kartı” gibi ek hükümlerin mevzuata aykırı olduğu değerlendirilmiştir. 4688 sayılı Kanun’un 32. maddesi, bu tür sözleşmelerin toplu sözleşme olarak kabul edilmeyeceğini açıkça ifade etmektedir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmelerinde yalnızca belirlenen tavan tutarı çerçevesinde tazminat düzenlemeleri yapılabilirken, bu sözleşmelere ek hükümlerin eklenmesi yasal düzenlemelere aykırıdır. Bu durum, sosyal denge sözleşmelerinin kapsamının net bir şekilde belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hüküm Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kamu görevlilerinin geneline yönelik 01.04.2024-31.12.2025 tarihlerini kapsayan toplu sözleşmeye istinaden Büyükşehir Belediyesi ile ilgili sendika arasında imza altına alınan sosyal denge sözleşmesine, konusu dışında hükmün konulduğu görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasası’nın 128’inci maddesinde memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu belirtilerek toplu sözleşme hükümleri ile mali ve sosyal haklara ilişkin düzenleme yapılabilmesi imkanı sağlanmıştır.
Bu kapsamda, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere, ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde ise, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği ifade edilmiştir.
25.08.2021 tarih ve 31579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir.Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Ancak, sosyal denge sözleşmelerine, sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içerisinde belirlemek dışında çeşitli hükümler konulması mevzuatına aykırı olacaktır.
Antalya Büyükşehir Belediyesi ile kamu görevlilerini temsilen Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası (Tüm Yerel-Sen) arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde yer alan “ Toplu taşıma kartı” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) idarenin itfaiye teşkilatında görev yapan memur ve sözleşmeli personele; üniformalı olmak kaydıyla, görev mahalline geliş ve gidişlerinde kullanılmak üzere, İdareye ait toplu taşıma araçlarında geçerli toplu taşıma kartı verilir.” hükmü yer almaktadır.
Bu doğrultuda, 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinin birinci fıkrasına göre belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içerisinde tespit etmek üzere yetkilendirilmiştir. Zira 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde mahalli idarelerle imzalanan sözleşmenin bu Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu sebepten sosyal denge sözleşmesinin toplu sözleşme gibi düşünülerek sözleşme metnine sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içerisinde belirlemek dışında, yukarıdaki gibi hükümlerin konulması mevzuata aykırıdır.
İdare cevabında, söz konusu hükmün 7. Dönem Toplu Sözleşmenin 11 maddesine uygun olarak sosyal denge sözleşmesinde yer verildiği ifade edilse de, bulguda sosyal denge sözleşmesine konulan içeriğin mevzuata aykırı olup olmaması ele alınmamış olup sosyal denge sözleşmesine, sosyal denge tazminat tutarı dışında hüküm konulması nedeniyle bulgu konusu yapılmıştır. Dolayısıyla, sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir.
Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmelerine, bu sözleşmeler toplu sözleşmeymiş gibi addedilerek, sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içerisinde belirlemek dışında, çeşitli hükümlerin konulması mümkün değildir.