|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesine İlişkin Mevzuata Aykırılıklar
2024 yılı Sayıştay denetim raporları, büyükşehir ilçe belediyeleri ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde mevzuata aykırı hükümlerin yer aldığını ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128. maddesi gereğince, kamu görevlilerinin hakları ve yükümlülükleri kanunla belirlenirken, toplu sözleşme ile mali ve sosyal hakların düzenlenmesi mümkündür. Ancak, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi, sosyal denge tazminatının belirlenmesinde yalnızca belirli kriterlere dayanarak düzenleme yapılabileceğini ifade etmektedir. Sözleşmede, belediye çalışanlarına ek sosyal ve mali haklar tanıyan düzenlemelere yer verilmesi, yasal çerçeveye aykırıdır. Örneğin, engelli çalışanların belirli günlerde idari izinli sayılması ve kadın çalışanların 8 Mart’ta ücretli izinli sayılması gibi maddeler, sosyal denge tazminatının uygulanmasıyla ilgili değildir. Kamu İdaresi, bu düzenlemelerin toplu sözleşme hükümlerine dayandığını belirtse de, 4688 sayılı Kanun’un 32. maddesi gereği sosyal denge sözleşmeleri yalnızca tazminat tutarını belirlemeye yönelik olmalıdır. Dolayısıyla, sözleşmede yer alan bu ek haklar, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesine mevzuata aykırı olarak konusu dışında hükümlerin konulduğu görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesi uyarınca; memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir. Ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olup toplu sözleşme ile mali ve sosyal haklara ilişkin düzenleme yapılabilecektir.
Bu kapsamda, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde; 375 sayılı KHK’nın ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği belirtilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde ise sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında ise; belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarının en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil olarak) %120’si olduğu; sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarın aşılmaması kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, sosyal denge sözleşmeleri ile sadece görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Bunun dışında sosyal denge sözleşmelerinin yasal çerçevesini genişletecek biçimde kamu görevlilerine ek mali veya sosyal haklar tanınması yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil edecektir.
Ancak yetkili sendika ile İdare arasında 01.04.2024-31.12.2025 tarihlerini kapsayacak şekilde düzenlenen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde; çalışanların belediyenin sosyal tesislerinden indirimli yararlanacağı, belediyeye bağlı kültür merkezlerinde gerçekleştirilecek etkinliklerde gerekli kontenjan sağlanacağı, belediye evlendirme dairesinde çalışanların ücretsiz yararlanacağı, 10 Mayıs Engelliler Haftası ile 3 Aralık Dünya Engelliler Gününde engelli çalışanların idari izinli sayılacağı ve 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Gününde çalışan kadınların ücretli izinli sayılacağına ilişkin düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Sözleşmede yer alan söz konusu düzenlemeler sosyal denge tazminatının uygulanmasına ilişkin olmayıp belediyede çalışan memur ve kamu görevlilerine ek sosyal ve mali haklar getirmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, toplu sözleşme hükümlerine göre 10 Mayıs Engelliler Haftası ile 3 Aralık Dünya Engelliler Gününde engelli çalışanların idari izinli sayılması ve yine toplu sözleşme hükümlerine göre 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Gününde kadınların idari izinli sayılmasını belirtse de 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’inci maddesinde sosyal denge sözleşmesi bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz hükmü yer almaktadır. Yine 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesine göre sosyal denge sözleşmesinin, sadece ödenecek olan sosyal denge tazminatının tutarına ilişkin hüküm ihtiva etmesi gerekmektedir.
Sosyal denge sözleşmesinde yer verilen mali haklar dışındaki düzenlemeler mevzuata aykırılık teşkil etmekte olup, sosyal denge sözleşmelerinde mevzuatında yer almayan hususların düzenlenmemesi gerekmektedir.