|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, sosyal denge sözleşmesine ilişkin önemli bulgular ortaya koymuştur. İl Belediyesi ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge ödenmesine dair sözleşmede, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırı hükümler yer aldığı tespit edilmiştir. Kanunun 32. maddesi, sosyal denge tazminatının ödenmesine dair belirli usul ve esaslar sunmakta ve sözleşmelerin toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmasını şart koşmaktadır.
İncelenen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, işveren ve sendika hakları, başvuruların cevaplanması gibi konulara dair hükümler yer almakta olup, bu durum ilgili yasal düzenlemelere aykırılık teşkil etmektedir. Ayrıca, sözleşmenin 23. maddesinde yer alan “kazanılmış hak” ifadesi, yine 4688 sayılı Kanun’un hükümleriyle çelişmektedir. İdare, bu bulgulara ilişkin yazılı bir cevap vererek, tespit edilen hususların düzeltileceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde, konuyla ilgili olmayan hükümlerin yer alması önlenmeli ve yasal çerçeveye uygunluk sağlanmalıdır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye ile yetkili sendika arasında yapılan Sosyal denge ödenmesine ilişkin sözleşmeye toplu sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık oluşturan hükümlerin konulduğu görülmüştür.
4688 sayılı Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddenin birinci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir.” hükmü; ikinci fıkrasında, “Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” hükmü yer almaktadır.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7’nci Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin bir numaralı fıkrasında; Belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32. maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde sosyal denge tazminatı ödenebileceği belirtilmiştir.
Belediye ile Sendika arasında 15.04.2024 tarihinde imzalanan ve 01.04.202431.12.2025 tarihleri arasında uygulanacak sosyal denge sözleşmesinin incelenmesi neticesinde; Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nde, yukarıda belirtilen Kanunlar ve Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme hükümlerine aykırı olarak; “İşverenin Hak ve Yükümlülükleri”, “Sendika ile Üyelerinin Hak ve Yükümlülükleri”, “Başvuruların Cevaplanması”, “Sosyal Çalışmalarda Yardımcı Olmak”, “Çalışanlarla İlgili Genelge ve Yayınlar”, “Yönetici ve Temsilcilerin İşyeri Sendikal Çalışmaları”, “Sendika ve Şubelerinin Çalışanlar Adına Yetkisi” gibi başlıklar altında ifadelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Sözleşmenin 23’üncü madde metninde yer alan “Yeni bir sosyal denge tazminatı sözleşmesi imzalanana kadar, süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder. Bu sözleşmenin bitim tarihinden 1 ay önce sosyal denge sözleşmesi görüşmelerine başlanır.” ifadesi 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinin ikinci paragrafında yer alan sözleşmenin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı hükmüne aykırılık oluşturmaktadır.
İdare, yukarıda açıklanan tespit için yazılı cevabında, bulguda yer alan hususların yerine getirileceğini belirtmiştir.
Sonuç olarak, yetkili sendika ile yapılacak sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde konusu ile bağdaşmayan hükümlere yer verilmemesi gerekmektedir.