|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Düzce Belediyesi ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu çerçevesinin dışına çıkıldığını ortaya koymaktadır. Anayasa’nın 128. maddesi, kamu görevlilerinin hak ve yükümlülüklerinin yasal düzenlemelerle belirlenmesini öngörse de, toplu sözleşme hükümlerinin saklı tutulmasıyla bazı esneklikler sağlanmıştır. Bu bağlamda, sosyal denge tazminatının belirlenmesi için ilgili sendika ve belediye başkanı arasında bir protokol yapılması gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemeler, sosyal denge sözleşmesine, tazminat ödemeleriyle ilgili olmayan çeşitli hükümlerin eklendiğini göstermektedir. Örneğin, sözleşmenin amacı olarak sadece sosyal denge tazminat tutarının belirlenmesi ifade edilmesine rağmen, demokratik çalışma düzeni oluşturma ve kamu görevlilerinin sosyal ve kültürel düzeyini yükseltme gibi konular da gündeme getirilmiştir. Ayrıca, sendika üyeleri için çeşitli imkanlar sağlanması ve eğitim faaliyetleri gibi düzenlemelere de yer verilmiştir. Bu durum, sosyal denge tazminatı sözleşmesinin kapsamını aşan unsurların dahil edilmesi anlamına gelmektedir. Belediye, gelecekteki sosyal denge sözleşmelerinde bu tür taslak dışı maddelerin çıkarılacağını belirtmiştir. Sosyal denge sözleşmesinin amacı, yalnızca memur ve sözleşmeli personele yapılacak tazminat ödemesinin tutarını belirlemek olmalıdır; bu nedenle, sözleşmede sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan düzenlemelere yer verilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Düzce Belediyesi ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında akdedilen ve 2024-2025 yıllarını kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile belirlenen çerçevenin dışına çıkılarak sosyal denge ödemesi kapsamına girmeyen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesinde memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Ancak mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu belirtilerek toplu sözleşme hükümleri ile mali ve sosyal haklara ilişkin düzenleme yapılabilmesi imkânı sağlanmıştır.
Bu kapsamda, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’nin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir.
375 sayılı KHK’nin ek 15’inci maddesinde ise sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği ifade edilmiştir.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan Yedinci Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında ise;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutan aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de görüleceği üzere sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuatına aykırı olacaktır.
Yapılan incelemelerde; Belediye ile Sendika arasında akdedilen ve 2023-2024 yıllarını kapsayan sosyal denge tazminatı ödenmesinde verilen yetkinin dışında kalan çeşitli konuların da sözleşmeye konu edildiği görülmektedir. Bu kapsamda;
Sözleşmenin 1’inci maddesinin (b) bendinde sözleşmenin amacı “sosyal denge tazminat tutarını belirlemek” olarak ifade edilmiş olsa da bunun yanı sıra demokratik ve katılımcı çalışma düzeni oluşturmak, kamu görevlilerinin sosyal ve kültürel düzeyini geliştirmek, geleceğe güvenle bakmasını temin etmek gibi sözleşme kapsamına girmeyen esasların da amaç olarak ifade edildiği,
Sözleşmenin 8’inci maddesinde sendika için kurum içinde sağlanacak imkanlar ve duyuru panolarının temini ve sendikal çalışmalar için salon araç gereç kullanımı ile ilgili düzenlemelere yer verildiği,
Sözleşmenin 10’uncu maddesinde eğitim kursları, spor salonları, düğün nikah salonu, sinema gibi işverenin kuruluş ve tesislerindeki imkanlardan ve düzenlediği etkinliklerden sendika üyeleri ile bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının ücretsiz veya indirimli yararlanması; sendikanın düzenleyeceği toplantı, seminer, gezi gibi faaliyetlerin işyerinin çalışma düzenini aksatmayacak şekilde mesai saatlerinde yapılması ve başka kurumların düzenlediği kurs, seminer, konferans gibi faaliyetler için ücretsiz salon, ekip, araç ve gereç temini konularının düzenlendiği,
Sözleşmenin 11’inci maddesinde üyelerin işyerlerine geliş ve gidişleri için servis hizmeti sağlanacağı ve bu işlem için Belediyece yapılan ödemelerin sosyal denge tazminatı sözleşmesi ödemesi kapsamında sayılmayacağı konularının düzenlendiği,
tespit edilmiştir.
Belediye cevabında, yapılacak ilk sosyal denge sözleşmesinde taslak dışı sözleşme maddelerinin çıkarılmasının sağlanacağı belirtilerek bulguya iştirak edilmiştir.
Sosyal denge sözleşmesinin konusu memur ve sözleşmeli personele yapılacak sosyal denge tazminatı ödemesi tutarının belirlenmesi olup sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan düzenlemelere sözleşmede yer verilmemesi gerekmektedir.