|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesi ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun belirlediği çerçevenin dışına çıkıldığına dikkat çekmektedir. Sözleşmede, sosyal denge ödemeleriyle ilgili olmayan düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi, sosyal denge tazminatının ödenmesine dair usul ve esasları belirlerken, bu tazminatın tavan tutarının da 4688 sayılı Kanun’a göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Sözleşmenin 3’üncü maddesi, taraflar arasında iş barışını sağlamak ve çalışanların haklarını korumak gibi konuları amaç olarak belirlerken, bu maddeler sosyal denge tazminatı ödemesiyle ilgili değildir. Ayrıca, sözleşmede işverenin hak ve yükümlülükleri ile sendikanın yükümlülüklerine dair düzenlemelere de yer verilmiştir. Bunun yanı sıra, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde kadın çalışanların ücretli izinli sayılması gibi, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na aykırı maddelere de sözleşmede yer verilmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin yalnızca memur ve sözleşmeli personele yapılacak tazminat ödemesiyle ilgili düzenlemeleri içermesi gerektiği, sosyal denge ödemeleriyle ilgili olmayan hususların sözleşmeye dahil edilmemesi gerektiği ifade edilmiştir. İdare, bu bulgulara katıldığını ve gerekli işlemleri yapacağını belirtmiştir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında akdedilen ve 2024-2026 yılını kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile belirlenen çerçevenin dışına çıkılarak sosyal denge ödemesi kapsamına girmeyen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde, Belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesine göre, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere, ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir. Yine yapılacak olan bu sözleşme bu Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmamaktadır.
4688 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 3.9.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar başlıklı Dördüncü Bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin 1’inci fıkrasında ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelerden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, yetkilendirilen husus dışında hükümler konulması ilgili mevzuata aykırı olacaktır.
Yukarıda belirtilen hükümlerin aksine İdare ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında imzalanan sosyal denge tazminatı ödenmesinde verilen yetkinin dışında kalan çeşitli konuların da sözleşmeye konu edildiği görülmektedir.
Bu kapsamda Sözleşmenin;
3’üncü maddesinde sözleşmenin amacı olarak, karşılıklı iyi niyet ve güvenle iş barışını sağlamak, taraflar arasında doğabilecek ihtilafları uzlaştırıcı yollarla çözümlemek, işveren ve çalışanların hak ve menfaatlerini dengelemek, çalışanların ekonomik sosyal ve kültürel düzeylerini yükseltmek, çalışanların ekonomik, demokratik, hukuksal, sosyal hak ve çıkarlarını koruyup geliştirmek, çalışanların iş verimliliğine katkıda bulunma yükümlülüğünü sağlamak gibi sözleşme kapsamına girmeyen esasların amaç olarak ifade edildiği,
6’ncı maddesinde işverenin hak ve yükümlülükleri ile ilgili çeşitli düzenlemeler yapıldığı,
7’nci maddesinde sendikanın yükümlülüklerine ilişkin çeşitli düzenlemeler yapıldığı,
9 ve 10’uncu maddelerinde sendika için kurum içinde sağlanacak imkanlar ve duyuru panolarının temini ve sendikal çalışmalar için salon araç gereç kullanımı ile ilgili düzenlemelere yer verildiği,
“Sosyal Haklar” başlıklı 17’nci maddesi ile 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ile düzenlenen izinlere aykırı olarak 8 Mart Dünya Kadınlar gününde kadın çalışanların ücretli izinli sayılmasının kararlaştırıldığı, yine 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri Hakkında Kanun’a aykırı olarak belediyenin sosyal tesis, düğün salonu, otopark, kreş, yüzme havuzu gibi imkanlardan %10 indirimli yararlandırılacağını belirleyen düzenlemeye yer verildiği,
görülmüştür.
İdare tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda işlem yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin konusu memur ve sözleşmeli personele yapılacak sosyal denge tazminatı ödemesi tutarının belirlenmesi olup, sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan düzenlemelere sözleşmede yer verilmemesi gerekmektedir.