|
ÖZET: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi, 2024-2025 yıllarını kapsayan bir düzenleme olarak, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu çerçevesinin dışına çıkarak bazı hükümler içermektedir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi, belediyelerde sosyal denge tazminatı ödemelerini belirlerken, bu ödemelerin tavan tutarının 4688 sayılı Kanun’a göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, sosyal denge tazminatının belirlenmesi için belediye başkanı ile en çok üyeye sahip sendikanın yetkilendirdiği temsilci arasında sözleşme yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Ancak, yapılan sözleşmede sosyal denge ödemesi dışında çeşitli konulara yer verildiği tespit edilmiştir. Sözleşmenin amacı, kamu görevlilerinin ekonomik durumunu iyileştirmek ve sosyal adaleti sağlamak gibi hedefler içerirken, bu hedeflerin sözleşmenin kapsamı dışında olduğu anlaşılmaktadır. İdare, bu bulgulara katıldığını ve gerekli düzenlemelerin yapılacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin yalnızca sosyal denge tazminatı ödemeleri ile ilgili düzenlemeleri içermesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında akdedilen ve 20242025 yılını kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile belirlenen çerçevenin dışına çıkılarak sosyal denge ödemesi kapsamına girmeyen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde, Belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesine göre, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere, ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir. Yine yapılacak olan bu sözleşme bu Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmamaktadır.
4688 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 3.9.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar başlıklı Dördüncü Bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin 1’inci fıkrasında ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelerden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, yetkilendirilen husus dışında hükümler konulması ilgili mevzuata aykırı olacaktır.
Yukarıda belirtilen hükümlerin aksine İdare ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında imzalanan sosyal denge tazminatı ödenmesinde verilen yetkinin dışında kalan çeşitli konuların da sözleşmeye konu edildiği görülmektedir.
Bu kapsamda Sözleşmenin;
1’inci maddesinde sözleşmenin amacı olarak, işverenin, mali gücünün elverdiği ölçüde kamu görevlilerinin ekonomik durumunu geliştirmek, sosyal ve kültürel düzeylerini yükseltmek, geleceğe güvenle bakmasını temin etmek, insanca yaşamasını sağlamak, aynı işi yapan kişiler arasında ücret dengesini sağlamak, emeğin karşılığını almak, adaletli ücret dağılımını temin etmek, ekonomik ve sosyal barışı sağlamak, çalışma performansını arttırarak verimli, demokratik ve katılımcı çalışma düzenini oluşturmak gibi sözleşme kapsamına girmeyen esasların amaç olarak ifade edildiği,
7’nci maddesinde işverenin hak ve yükümlülükleri ile ilgili düzenleme yapıldığı,
8’inci maddesinde sendika ve üyelerin hak ve yükümlülüklerine ilişkin düzenleme yapıldığı,
10’uncu maddesinde de sosyal haklar ve eğitim ile ilgili düzenlemeye yer verildiği,
görülmüştür.
İdare tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda gerekli düzenlemelerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin konusu memur ve sözleşmeli personele yapılacak sosyal denge tazminatı ödemesi tutarının belirlenmesi olup, sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan düzenlemelere sözleşmede yer verilmemesi gerekmektedir.