|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi’nde Mevzuata Aykırı Düzenlemeler Tespit Edildi
2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, mevzuatta yer almayan düzenlemelerin yapıldığını ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128. maddesi, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarının kanunla belirlenmesi gerektiğini vurgularken, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15. maddesi, belediyelerde sosyal denge tazminatının ödenebileceğini ancak bunun belirli sınırlar içinde kalması gerektiğini ifade etmektedir. Ayrıca, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu, sosyal denge tazminatının usul ve esaslarını belirlerken, bunun dışında ek düzenlemelere yer verilmediğini belirtmektedir. Sözleşmenin “Diğer Haklar ve Ücretli İzinler” ile “Sağlık Hizmeti” başlıklı maddelerinde, sosyal denge tazminatıyla doğrudan ilgili olmayan düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir. Örneğin, kadın çalışanların 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde izinli sayılması ve işyeri hekimi bulundurulması gibi konular, sözleşmenin kapsamını aşan unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Kamu idaresi, bu bulgulara katıldığını ve ileride yapılacak işlemlerde bu hususlara dikkat edileceğini bildirmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinde yer alan bu tür düzenlemelerin mevzuata uygun şekilde ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümlerin Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye ile yetkili sendika arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde sosyal denge tazminatı konusunun dışında, mevzuatında yer almayan düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin ise saklı olduğu belirtilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde; belediyelerin ve bağlı kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği; ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği ve anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi çerçevesinde belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine hangi usul ve esaslarda sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenecek tazminatın aylık tavan tutarının nasıl belirleneceği ile ilgili hükümlere yer verilmiş, bunun dışında çeşitli düzenlemeler yapılabileceğine ilişkin herhangi bir kayda yer verilmemiştir.
Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Genel Hükümler başlıklı birinci kısmının 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında ise söz konusu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; belediye başkanı ve sendika temsilcisinin, sadece ödenecek sosyal denge tazminatının tutarını kanuni sınırlar kapsamında tespit etmek üzere yetkilendirildiği, toplu sözleşmede belirlenmeyen bir hususta ancak kanuni düzenlemelerin yasal dayanak teşkil edeceği, sosyal denge sözleşmesinin toplu sözleşme gibi düşünülemeyeceği ve sözleşme metnine yetkilendirilen hususlar dışında hüküm koymanın mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
Kamu İdaresi ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesi incelendiğinde;
Sözleşmenin “DİĞER HAKLAR VE ÜCRETLİ İZİNLER” başlıklı 15’inci maddesinde:
“(1) 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün kutlanıldığı hafta boyunca kadın çalışanlar dönüşümlü olarak birer gün izinli sayılırlar.
(2) Resmi tatiller, yıllık/idari izinlerde, milli ve dini bayramlarda, yılda toplam 15 günü geçmeyen raporlarda personelin sosyal denge sözleşmesinden kesinti yapılmaz.”
“SAĞLIK HİZMETİ” başlıklı 16’ncı maddesinde:
“İşveren, çalışanlara ilk kademe sağlık hizmeti vermek üzere işyeri hekimi bulundurur.”
şeklinde, Sözleşme’nin konusuna girmeyen düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi bulguya katıldığını belirtmiş olup bundan sonra yapılacak işlemlerde söz konusu hususa dikkat edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak İdare ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde yer alan ve yukarıda yer verilen hükümlerin sosyal denge sözleşmesine konu edilmemesi gerekmektedir.