|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Kamu İdaresi ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, mevzuatla belirlenmeyen düzenlemelerin yer aldığını ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesi, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarının yalnızca kanunla düzenlenebileceğini belirtirken, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi, sosyal denge tazminatının belirli şartlar altında ödenebileceğini ifade etmektedir. Ancak, bu sözleşmede yer alan düzenlemelerin, yasal çerçeve dışında olduğu tespit edilmiştir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun ilgili maddeleri, sosyal denge tazminatının belirlenmesi için yalnızca kanuni düzenlemelere dayanılabileceğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, sosyal denge sözleşmesinin kapsamı dışında kalan konulara ilişkin hükümlerin eklenmesi mümkün değildir. Örneğin, sözleşmede kadın çalışanlara yönelik izinler ve sağlık hizmetleri gibi düzenlemelere yer verilmesi, yasal dayanaklardan yoksundur. Kamu idaresi, bu bulgulara katıldığını ve gerekli düzeltmelerin yapılacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinde yer alan ve mevzuatla çelişen hükümlerin, sözleşmenin konusuna dahil edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümlerin Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kamu İdaresi ile yetkili sendika arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde sosyal denge tazminatı dışında, mevzuatında yer almayan düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin ise saklı olduğu belirtilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde; belediyelerin ve bağlı kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği; ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği ve anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi çerçevesinde belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine hangi usul ve esaslarda sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenecek tazminatın aylık tavan tutarının nasıl belirleneceği ile ilgili hükümlere yer verilmiş, bunun dışında çeşitli düzenlemeler yapılabileceğine ilişkin herhangi bir kayda yer verilmemiştir.
Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Genel Hükümler başlıklı birinci kısmının 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında ise söz konusu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; belediye başkanı ve sendika temsilcisinin, sadece ödenecek sosyal denge tazminatının tutarını kanuni sınırlar kapsamında tespit etmek üzere yetkilendirildiği, toplu sözleşmede belirlenmeyen bir hususta ancak kanuni düzenlemelerin yasal dayanak teşkil edeceği, sosyal denge sözleşmesinin toplu sözleşme gibi düşünülemeyeceği ve sözleşme metnine yetkilendirilen hususlar dışında hüküm koymanın mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
Kamu İdaresi ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesi incelendiğinde;
Sözleşmenin “DİĞER HAKLAR VE ÜCRETLİ İZİNLER” başlıklı 15’inci maddesinde:
“(1) 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün kutlanıldığı hafta boyunca kadın çalışanlar dönüşümlü olarak birer gün izinli sayılırlar.
(2) Resmi tatiller, yıllık/idari izinlerde, milli ve dini bayramlarda, yılda toplam 15 günü geçmeyen raporlarda personelin sosyal denge sözleşmesinden kesinti yapılmaz.”
“SAĞLIK HİZMETİ” başlıklı 16’ncı maddesinde:
“İşveren, çalışanlara ilk kademe sağlık hizmeti vermek üzere işyeri hekimi bulundurur.”
şeklinde, Sözleşme’nin konusuna girmeyen düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak İdare ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde yer alan ve yukarıda yer verilen hükümlerin sosyal denge sözleşmesine konu edilmemesi gerekmektedir.