|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi çerçevesinde yapılan düzenlemelerde, mevzuatında belirtilmeyen konulara yer verildiği tespit edilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesine göre, sosyal denge tazminatının ödenmesi için gerekli kararların, belediye başkanının önerisiyle belediye meclisi veya vali önerisiyle il genel meclisi tarafından alınması gerekmektedir. Ayrıca, sosyal denge tazminatının aylık tutarı, ilgili sendika ile belediye arasında yapılacak sözleşmelerle belirlenmektedir. Ancak, bu sözleşmelerde yalnızca belirli kriterler çerçevesinde tavan tutarının aşılmaması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, İdare ile TÜMBEL-SEN arasında imzalanan sosyal denge tazminatı konulu toplu iş sözleşmesinde, mevzuata aykırı olarak “Sosyal Hizmetlerden Yararlanma” ve “Çalışanların Listesinin Verilmesi” gibi konulara yer verildiği ortaya çıkmıştır. İdarenin takdir yetkisi, yalnızca yasal çerçevede belirlenen konularla sınırlıdır; bu nedenle, kanunun vermediği hakların ihdas edilmesi mümkün değildir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmelerinde mevzuatında yer almayan hususların düzenlenmesi, yasalara aykırı bir durum teşkil etmektedir. Bu nedenle, belediye başkanı ile yetkili sendika temsilcisi arasında imzalanan sözleşmelerde yalnızca yasal çerçeveye uygun düzenlemelere yer verilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Mevzuatında Belirtilen Konular Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare ile TÜM BEL-SEN arasında akdedilen sosyal denge sözleşmesinin “Sosyal Haklar” başlıklı 5’inci bölümünde, mevzuatında yer almayan konularda düzenlemeler yapılmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilecektir.
375 sayılı KHK’nin Ek 15’inci maddesinde ise; sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.”
Denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece; görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuatına aykırı olacaktır.
İdarenin sosyal denge tazminatı ödemelerinin incelenmesi neticesinde; İdare ile TÜMBEL-SEN arasında akdedilen sosyal denge tazminatı konulu toplu iş sözleşmesinde, “Sosyal Hizmetlerden Yararlanma”, “Çalışanların Listesinin Verilmesi” ve “Diğer Sosyal Haklar ve Ücretli İzinler” gibi mevzuatına aykırı hususların yer aldığı tespit edilmiştir.
Buna göre, İdarenin takdir yetkisinin kanunun belirlediği konularda ve kanunun çizdiği sınırlar içinde olması gerektiği açıktır.. İdarenin takdir yetkisini kullanarak kanunun verdiği hakları ortadan kaldırmasının mümkün olmadığı gibi kanunun vermediği hakları da takdir yetkisiyle ihdas etmesi de mümkün değildir. Ayrıca bahse konu haklar bulgu da ifade edildiği gibi sosyal denge sözleşmesinin konusu değildir. Sosyal Denge Sözleşmesi İdarenin anladığı gibi memur çalışanlar için toplu sözleşme değildir; sosyal denge tazminat ödemesinin yapılmasına imkan sağlayan bir metindir.
Kamu İdaresi cevabında, müteakip dönemlerde yapılacak ödemelerin daha adil hale getireleceği belirtmiş olsa da bulgu konusu husus ödemlerin adil olup olmaması hususuna ilişkin olmayıp mevzuatında yer almayan hususların sosyal denge sözlşemesinde düzenlenmemesi gerektiği ile ilgilidir.
Sonuç olarak, Belediye Başkanı ile yetkili sendika temsilcisi arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde mevzuatında yer almayan hususların düzenlenmemesi gerekmektedir.