|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri ile Bem-Bir-Sen arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, mevzuatta yer almayan konulara dair düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir. Bu sözleşmede bayram harçlığı, sosyal haklar, eğitim ve servis hizmetleri gibi unsurların yer alması, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi ile 375 sayılı KHK’nın Ek 15. maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Bu mevzuatlar, sosyal denge tazminatının yalnızca belirli kriterlere göre düzenlenebileceğini ve bu kapsamda toplu sözleşme olarak değerlendirilemeyeceğini açıkça belirtmektedir.
Sözleşmede belirtilen sosyal denge tazminatı tutarının, en yüksek devlet memuru aylığının %120’sini aşmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, sözleşmede yer alan bayram harçlığı ve diğer sosyal haklarla ilgili düzenlemelerin, yasal çerçeveye uygun olmadığı ortaya çıkmıştır. İlgili mevzuat, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde yalnızca belirli kriterler çerçevesinde düzenlemelere izin vermekte, bu nedenle mevzuat dışı hususların eklenmesi hukuki bir sorun yaratmaktadır. Sonuç olarak, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde mevzuatın öngördüğü sınırlar içinde kalınması gerektiği ve bu kapsamda yer almayan düzenlemelerin yapılmaması gerektiği anlaşılmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgular doğrultusunda gerekli düzeltmeleri yapma yönünde adımlar atacağını ifade etmiştir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Mevzuatında Belirtilenin Dışındaki Konularla İlgili Hükümlerin Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare ile Bem-Bir-Sen arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, mevzuatında yer almayan bayram harçlığı, sosyal haklar ve eğitim, işyerine geliş ve gidiş için servis hizmeti gibi konularda düzenlemeler yapılmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nin (Kanun Hükmünde Kararname) Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında, toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilecektir. Bu sözleşme bu Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz. 375 sayılı KHK’nin Ek 15’inci maddesinde ise; sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede
belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, belediye başkanının teklifi üzerine, belediye meclisince sosyal denge tazminatı verilmesi yönünde alınan karara istinaden yapılacak sözleşmede, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece, ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içinde tespit etmekle yetkilidir. 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde bu sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı açıkça belirtilmişken, sosyal denge tazminatı sözleşmesini, toplu sözleşme gibi değerlendirmek ve sözleşme metnine yetkilendirilen husus dışında hükümler koymak mümkün değildir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de görüleceği üzere, sosyal denge tazminatı sözleşmesinde sadece; görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge tazminatı sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuatına açıkça aykırı olacaktır.
İdarenin sosyal denge tazminatı ödemelerinin incelenmesi neticesinde; İdare ile Bem- Bir-Sen arasında akdedilen sosyal denge tazminatı konulu toplu iş sözleşmesinde, “bayram harçlığı” “sosyal haklar ve eğitim”, “işyerine geliş ve gidiş için servis hizmeti” gibi mevzuatına aykırı hususların yer aldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki: Belediye ile Bem-Bir-Sen arasında akdedilen ve 13.12.2023-31.12.2026 döneminde geçerli olan Toplu İş Sözleşmesi’nin; “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 6’ıncı maddesinde;
“4688 sayılı Kanun kapsamında verilebilecek aylık net sosyal denge tazminatı tutan aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
Kamu gorevlilerine maaşlarına ilave olarak en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %105 oranında maaşlarla birlikte peşin olarak verilir.
İşveren; işyerinde çalışan sendika üyesi memura her yıl Ramazan Bayramı Kurban Bayramı ve Yılbaşı Bayramlarından önce,
Yıl Ramazan Bayramından önce 3000-00 TL,
Kurban Bayramından önce 3000-00 TL
Yılbaşı Bayramından önce 3000-00 TL bayram harçlığı verilir.”
“Sosyal Haklar ve Eğitim” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“a) İşverenin kuruluşları ve tesisleri ile düzenlediği sürekli/süreksiz etkinliklerden (spor salonu, eğitim kursları, sinema, tiyatro, düğün/nikah salonu vb.) üyelerin kendileri ile bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının ücretsiz veya indirimli yararlanması için görüşmeler yapılarak imkanlar nispetinde çözüme ulaşılır.
b) İşveren, sendikanın düzenleyeceği toplantı, seminer, gezi gibi faaliyetlerde, işyerinin çalışma düzenini aksatmayacak şekilde olmak üzere mesai saatlerinde yapılmasına izin verir.
c) İşveren, iş veriminin yükseltilmesi amacıyla üyelerin mesleki becerilerinin artırılması ve mesleki bakımdan gelişmeleri için eğitimler yaptırır, bu çerçevede başka kurum veya kuruluşların düzenlediği kurs, seminer, konferans gibi faaliyetler için salon, ekip, araç ve gereçleri ücretsiz tahsis eder”
“İşyerine Geliş ve Gidiş İçin Servis Hizmeti” başlıklı 11’inci maddesinde ise;
“Normal mesai düzeninin gerektirdiği mesai başlangıç ve bitiş saatlerine uygun olarak üyelerin işyerine geliş ve işyerinden dönüşleri için servis hizmeti sağlanır. Bu işlem için kurumca yapılan ödemeler sosyal denge tazminatı sözleşmesi ödemesi kapsamında sayılmaz.” denilmektedir.
Kamu idaresi cevabında özetle; bulgu doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılmaya başlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; Belediye başkanı ile yetkili sendika temsilcisi arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde yer alan yukarıdaki düzenlemeler söz konusu mevzuata aykırıdır. Sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde, mevzuatında yer almayan hususların düzenlenmemesi gerekmektedir.