|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi’nde, toplu sözleşme kapsamı dışında hükümlerin yer aldığı tespit edilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre, sosyal denge tazminatının belirlenmesi, yalnızca toplu sözleşme süreciyle ilgili olmalıdır. Ancak, yapılan incelemede, 01.04.2024-31.12.2025 tarihlerini kapsayan sözleşmede, bu kapsamda olmayan hükümler bulunduğu görülmüştür.
Örneğin, sözleşmenin 10. maddesinde, çalışanların aile üyeleri için etkinliklerden yararlanma hakkı ve işverenin sendika etkinliklerine izin verme konuları yer almaktadır. Ayrıca, 11. maddede servis hizmetinin sağlanması ve 12. maddede doğal afetlerde zarar gören çalışanlara destek sağlanması gibi düzenlemeler de bulunmaktadır. Bu maddeler, sosyal denge sözleşmesinin amacına uygun düşmemektedir ve mevcut mevzuatla çelişmektedir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesine yalnızca sosyal denge tazminatı ile ilgili maddelerin eklenmesi gerektiği, diğer yasal düzenlemelere aykırı hükümlerin yer almaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, kamu idaresinin ve yetkili sendikanın dikkat etmesi gereken önemli bir husustur. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Sözleşme Konusu Dışında Hüküm Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Sosyal denge ödenmesine ilişkin sözleşmeye, toplu sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kanun’a aykırılık oluşturan hükümlerin konulduğu görülmüştür.
T.C. Anayasa’sının “D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler, 1. Genel ilkeler” başlıklı 128’inci maddesinde; Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği, ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu hüküm altına alınmıştır.
12/7/2001 tarih ve 24460 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında; “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir.” denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükmünde yer alan “sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere” ibaresinden de anlaşılacağı üzere imzalanacak toplu sözleşme sosyal denge ödenmesi ile ilgili olmalıdır. Bunun dışında sözleşmeye sosyal denge tazminatı ödemesi ile ilgili olmayan hükümler konulmamalıdır.
Yapılan incelemede, Belediye ile BEM BİR-SEN arasında imzalanan ve 01.04.202431.12.2025 tarihlerini kapsayan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, sözleşmenin konusunu ilgilendirmeyen hükümler bulunduğu görülmüştür.
Örneğin, söz konusu Sözleşmenin 10’uncu maddesinde; kurumun kuruluşları ve tesisleri ile düzenlediği sürekli/süreksiz etkinliklerden üyelerin kendileri ile bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının ücretsiz veya indirimli yararlanması için görüşmeler yapılarak imkanlar nispetinde çözüler sağlanacağı, işveren, sendikanın düzenleyeceği toplantı, seminer, gezi gibi faaliyetlerde, işyerinin çalışma düzenini aksatmayacak şekilde olmak üzere mesai saatlerinde yapılmasına izin vereceği belirtilmiştir.
Yine bu sözleşmenin 11’inci maddesinde üyelerin işyerine geliş ve işyerinden dönüşleri için servis hizmetinin kurum imkânlarından veya hizmet alımı yolu ile sağlanacağı ve 12’nci maddesinde ise üyelerine, sel, yangın, deprem gibi doğal afetlere uğramaları halinde, uğradıkları zarar için işveren tarafından işyeri kurulunun belirleyeceği oranda katkı sağlanacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu hükümler sosyal denge sözleşmesi kapsamında düzenlenebilecek konular olmayıp zaten yürüklükte bulunan mevzuatta memur servis hizmeti, memurlara ödenecek tazminatlar hususlarına ait düzenlemeler bulunmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, Kurum ile yetkili sendika BEM BİR-SEN arasında 01.04.2024 tarihinde imzalan ve 31.12.2025 tarihinde sona erecek olan sözleşmede toplu iş sözleşmesine aykırı olmayan hükümlere yer verildiği ve tamamı memur sosyal haklarını ilgilendiren konular olan maddelerin bir sonraki sözleşme durumunda dikkate alınarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Kurum tarafından imzalanan sosyal denge sözleşmesinde toplu iş sözleşmesine aykırı olmayan hükümlere yer verildiği ifade edilmiş olmakla birlikte anılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere sosyal denge sözleşmesinin konusu sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını ile sınırlı olup bu sözleşmede toplu iş sözleşmesine konu olacak hükümlerin yer almaması gerekmektedir.
Sonuç olarak sosyal denge sözleşmesine sosyal denge tazminatı ödemesi dışında ve yasal düzenlemelere aykırı hükümler konulmaması gerekmektedir.