Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdare ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında imzalanan ve 01.04.2024 – 31.12.2025 tarihleri arasında geçerli olan Toplu İş Sözleşmesinde (sosyal denge tazminatı sözleşmesi) yer almaması gereken bazı konularda düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesine göre; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde ise; belediyeler ve bağlı kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.

4688 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 03.09.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı 4’üncü bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.

Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece belirli kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuatına açıkça aykırı olacaktır.

Öncelikle taraflar arasında akdedilen sözleşmenin kapak başlığında, imzalanan metnin toplu iş sözleşmesi olduğu belirtilmiştir. Toplu iş sözleşmesi, kamu görevlilerinin geneline ve hizmet kollarına yönelik mali ve sosyal haklarını belirlemek üzere yürütülen toplu iş sözleşmesi görüşmeleri sonucunda mutabık kalınması durumunda taraflarca imzalanan sözleşmeyi ifade ettiğinden, imzalanan metin toplu iş sözleşmesi değil, sosyal denge tazminatı sözleşmesidir. Nitekim söz konusu durum 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde de açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle İdare ile ilgili sendika arasında imzalanan sözleşmenin adı “Toplu İş Sözleşmesi” değil “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi” olmalıdır.

İdarenin Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin incelenmesi neticesinde, belirtilen Kanunlar ve Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme hükümlerine aykırı olarak aşağıda belirtilen hükümlere yer verildiği tespit edilmiştir.

“Toplu İş Sözleşmesinin Kapsamı ve Yararlanma Koşulları” başlıklı 5’inci maddesinin “B) Yararlanma” başlıklı 2’nci fıkrasında; “a) Bu Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinden Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Buski Genel Müdürlüğünde çalışan sözleşme taraf sendika üyelerinin yararlanması: ‘memur taban aylığının’ %1,5’i (binde onbeşi) kadar sendika aidatı ödeyerek yararlanır. b) Toplu İş Sözleşmesinin imzalanmasından sonra işe girip sendikaya üye olanlar ile yine Toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından sonra sendikaya üye olanlar, üyeliklerinin sendika tarafından işverene yazı ile bildirildiği tarihten itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlanırlar. c) Toplu İş Sözleşmesinin imzalanması sırasında sendikaya üye olup, sonradan üyelikten ayrılanlar ya da herhangi bir nedenle sendikadan ilişiği kesilenlerin isimleri, sendika tarafından işverene ya da işveren temsilciliklerine bildirildiği tarihten itibaren Toplu İş Sözleşmesinin sağladığı haklardan ancak toplu iş sözleşmesi dayanışma kesintisi ödemek suretiyle yararlanabilirler. d) Toplu İş Sözleşmesinin imzalandığı tarihte 4688 sayılı Sendikalar Kanunu’na göre sendika üyesi olabilecekler arasında olup ta herhangi bir sendikaya üye olmayan kamu çalışanlarının toplu iş sözleşmesinden yararlanması; ‘memur taban aylığının %1,5’i (binde onbeşi) kadar sendika aidatı ödeyerek yararlanır.”

“Sosyal Çalışmalarda Yardımcı Olmak” başlıklı 12’nci maddesinde; “İşveren, sendika şube veya işyeri temsilcilerinin talepleri doğrultusunda yapılacak eğitim, seminer vb. çalışmalar için salon, araç ve gereçlerin kullanımı konusunda her türlü kolaylığı sağlar.”

“Kreş (Çocuk Bakım Evi)” başlıklı 14’üncü maddesinde; “a) Çocukların sürekli ve düzenli sağlık kontrolleri işverence yaptırılır. b) Çocuk bakımevlerinin her türlü ihtiyacı işverence karşılanır. c) Çocuk bakımevlerinde çalıştırılacak uzman, pedagog ve öğretmenlerde Millî Eğitim Bakanlığı kriterleri aranır.”

“Sosyal Çalışmalardan Yararlanma” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyeye bağlı kuruluş ve iştiraklerce verilen her türlü kurs, etüt, sportif, sosyal ve kültürel faaliyetler ile atölye ve eğitim çalışmalarından Bursa Büyükşehir Belediyesi, Buski Genel Müdürlüğü emeklileri ve çalışanları ile 1. Derece yakınları %25 indirimli yararlanır.”

“Sendika Yönetici ve Temsilcilerinin İşyeri Sendikal Çalışmaları” başlıklı 18’inci maddesinde; “c- Sendika, ilgili şube yöneticileri ve işyeri temsilcileri sendikal faaliyetler için imkanlar ölçüsünde işyerlerinin binek araçlarından yararlanırlar. d- Sendika şube ve işyeri temsilcileri gerektiğinde iç ve dış görüşmeler için işyeri telefonundan ücretsiz olarak yararlandırılır.”

“Ulaşım” başlıklı 22’nci maddesinde; “a) İşveren, çalışanların işyerine geliş gidişleri için emsal kurumlardaki örnekleri de dikkate alarak şehir içi toplu taşımadan sorumlu belediyenin toplu taşıma sisteminden/araçlarından ücretsiz olarak yararlanmasını sağlar. Bunun olmaması durumunda belediye kendi çalışanlarının ulaşımını sağlamak amacıyla servis aracını hizmete koyar. Tüm çalışanlar bu hizmetten ücretsiz olarak faydalanır. Güzergâh sendika temsilcisi ile ortak belirlenir. b) İşveren, mesai saatleri dışında göreve çağırdığı personele araç tahsis etmek zorundadır.”

“Diğer haklar ve Ücretli İzinler” başlıklı 23’üncü maddesinde; “a) Sözleşmeden yararlanan belediye çalışanlarının ailesinin şikâyeti üzerine aile içi şiddet uyguladığı tespit edildiği durumlarda, söz konusu çalışanın sözleşme hükümlerinde yer alan mali ve sosyal yardımlardan yararlanamazlar. b) 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde etkinliklere katılabilmeleri için kadın çalışanlara saat 13.00’ten itibaren idari izin verilir.”

“İş Sağlığı ve Güvenliği” başlıklı 24’üncü maddesinde; “a) Çalışanlardan tedavisi yurt içinde resmî kurumlarda yapılamayan hastaların tedavi giderleri yasal hükümler çerçevesinde özel kuruluşlarda ve gerekirse yurt dışında işverence karşılanır. b) Yılda bir kez tüm memurlara zorunlu periyodik muayene yapılması, muayene bulgularının olumsuz çıkması halinde daha ileri tetkiklerin yapılması olanaklar ölçüsünde işverence sağlanır. c) İşveren, çalışanların çalıştıkları işyeri ve muayene için sevk edildikleri hastane arasında olanaklar ölçüsünde vasıta tahsis eder. d) İşveren, çalışanlara ilk kademe sağlık hizmeti vermek üzere Kurum Tabibi bulundurur.”

“İyileştirme Zammı” başlıklı 26’ncı maddesinde; “b) Aylık sosyal denge tazminatına ek olarak Ramazan Bayramı’nda a bendinde belirtilen sosyal denge tazminatının %100’ü ödenir. c) Aylık sosyal denge tazminatına ek olarak Kurban Bayramı’nda a bendinde belirtilen sosyal denge tazminatının %100’ü ödenir. d) Her yılın eylül ayında ödenmek üzere çocukları kreş, anaokulu, ilkokul, ortaokul, lise ve üniversite düzeyinde örgün eğitim gören personele aile başı (çocuk sayısından bağımsız şekilde sadece aile destek paketi olarak) eğitim ve kırtasiye desteği olarak net 3.000 TL ödenir. e) Yemek ve kumanya bedeli olarak 01.04.2024 tarihinden itibaren fiili çalışmaya günlük 157,69 TL verilir.”

Kamu İdaresi cevabında; yeni Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerinde ilgili maddelerin düzenlenmesi için çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.

Sonuç olarak, İdare ile anılan sendika arasında bağıtlanan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmenin yukarıda bahsedilen maddelerinin, 4688 sayılı Kanun, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.