Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Derik Belediyesi ile Türkiye Yerel Yönetim Hizmetleri Kolu Kamu Görevlileri Sendikası (Türk Yerel Hiz-Sen) arasında akdedilen ve 03.09.2024 – 09.09.2025 dönemini kapsayan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmeye sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık teşkil eden hükümlerin konulduğu görülmüştür.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesine göre; 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı hükme bağlanmıştır.

375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği ifade edilmiştir.

4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında da “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.

Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler gereği; belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idarelerinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince sosyal denge tazminatı ödenmesine karar verilebilecek olup ödenebilecek aylık tutar 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılacak sözleşmeyle belirlenecektir. Sözleşmelerde ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilecek ancak tavan tutarı aşamayacaktır. Sözleşme 4688 sayılı Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacaktır. Dolayısıyla; sosyal denge tazminatı sözleşmesinin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme gibi değerlendirilmesi ve sözleşmeye ödenebilecek aylık sosyal denge tazminatı tutarı dışında hükümler konulması mümkün görünmemektedir.

Yapılan incelemede; idare ile Türk Yerel Hiz-Sen arasında imzalanan 03.09.2024 – 09.09.2025 dönemi sosyal denge tazminatı sözleşmesinin “Türkiye Yerel Yönetim Hizmetleri Kolu Kamu Görevlileri Sendikası (Türk Yerel Hiz-Sen) ile Mardin İli Derik Belediyesi Arasında Yapılan Toplu İş Sözleşmesi” adıyla bir toplu iş sözleşmesi şeklinde düzenlendiği, sözleşmenin son maddesine konulan “Bu Toplu Sözleşmede yer almayan konular günün şartlarına göre gelişebilecek ve değişebilecek sosyal, özlük ve ekonomik sorunlar Kurum İdari Kurullarında görüşülerek çözüme kavuşturulur.” hükmüyle de bu hususun vurgulandığı, sözleşmede yukarıdaki yasal düzenlemeler ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme hükümlerine aykırı olarak “İşverenin Hak ve Yükümlülükleri”, “Sendika ile Üyelerinin Hak ve Yükümlülükleri”, “Başvuruların Cevaplandırılması”, “Sosyal Çalışmalarda Yardımcı Olmak”, “Sosyal Haklar”, “Çalışanlarla İlgili Bildirimler”, “Sendika Yönetici ve Temsilcilerinin Sendikal Çalışması ve Güvencesi”, “Çalışanların Eğitimi”, “Kreş ve Gündüz Bakım Evi”, “Diğer Haklar ve Ücretli İzinler”, “Tabii Afet Yardımı” gibi başlıklar altında sözleşmenin konusu ile ilgisi bulunmayan pek çok hükme yer verildiği görülmüştür.

İdare bulgu konusu hususa katılmış olup sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, sözleşmenin konusu dışında eklenen hükümlere yer verilmeyeceği ifade edilmiştir.

Sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin idare ile sendika arasında imzalanan sözleşmenin; içerdiği hükümler dikkate alındığında sosyal denge tazminatı ödemesi dışında toplu iş sözleşmesini andırır nitelikte hükümler içerdiği, “Türkiye Yerel Yönetim Hizmetleri Kolu Kamu Görevlileri Sendikası (Türk Yerel Hiz-Sen) ile Mardin İli Derik Belediyesi Arasında Yapılan Toplu İş Sözleşmesi” şeklindeki adıyla da bir toplu iş sözleşmesi olduğunun zaten açıkça ifade edildiği, bu haliyle sözleşmenin 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde düzenlemelere aykırı olduğu değerlendirilmektedir. Zira sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılamayacağı 4688 sayılı Kanun’un ilgili maddesinde açıkça ifade edilmiş olup sosyal denge tazminatı ödemesi dışında sözleşmede toplu iş sözleşmelerinde düzenlendiği şekilde personelin sosyal ve ekonomik diğer hak, ödev ve yükümlüklerine, yine sözleşmenin diğer tarafı olan idarenin hak, ödev ve yükümlülüklerine ilişkin düzenlemeler yapılması mümkün değildir.