|
ÖZET: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi, 01.04.2024-31.12.2025 dönemini kapsayan ve Büyükşehir İlçe Belediyesi ile TÜM-YEREL SEN arasında imzalanmıştır. Ancak, bu sözleşmeye, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırı ve sözleşmenin konusuyla ilgisi olmayan hükümler eklenmiştir. Anayasa’nın 128. maddesi, kamu görevlilerinin haklarının ve ödeneklerinin kanunla düzenleneceğini belirtirken, toplu sözleşme hükümlerinin saklı tutulduğunu vurgular. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu’nun 03/09/2023 tarihli kararında, mali ve sosyal haklar için ilgili mevzuat hükümlerinin geçerli olacağı ifade edilmiştir.
Sözleşmenin 15. maddesinde yer alan düzenlemeler, sosyal denge tazminatı ile ilgili olmamakta ve 4688 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir. Bu bağlamda, belediye başkanı ve sendika temsilcisi yalnızca ödenecek sosyal denge tazminatının tutarını belirlemekle yetkilidir. Sözleşmeye, sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan ek hükümler konulması, yasal çerçeveye aykırıdır. 4688 sayılı Kanun’un 32. maddesi, mahalli idarelerle imzalanan sözleşmelerin toplu sözleşme olarak değerlendirilemeyeceğini açıkça belirtmektedir. Dolayısıyla, sözleşme yalnızca sosyal denge tazminatı ödemesi ile ilgili düzenlemeleri içermelidir. |
BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare ile Tüm Yerel Yönetim Çalışanları Sendikası (TÜM-YEREL SEN) arasında akdedilen ve 01.04.2024-31.12.2025 dönemini kapsayan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmeye sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık oluşturan hükümler konulmuştur.
Anayasa’nın “1. Genel ilkeler” başlıklı 128’inci maddesinde memurların ve diğer kamu görevlilerinin hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu hüküm altına alınmıştır. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu’nun 03/09/2023 tarihli kararının “Genel Hükümler” başlıklı birinci kısmının birinci maddesinde bu Kararda düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı belirtilmektedir. Söz konusu Kararın ilgili bölümünde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’ndaki usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı tavan tutarına ilişkin düzenlemenin yapıldığı bunun dışında mali ve sosyal haklarla ilgili bir hüküm bulunmadığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasına göre 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir. Bu sözleşme, Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kurulu’na başvurulamaz. Söz konusu düzenlemede yer alan “sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere” ibaresinden de anlaşılacağı üzere imzalanacak toplu sözleşme sosyal denge ödemesi ile ilgili olmalıdır. Bunun dışında sözleşmeye sosyal denge tazminatı ödemesi ile ilgili olmayan hükümler konulmamalıdır.
İdare ile sendika arasında imzalanan sözleşmenin; “Diğer Haklar ve Ücretli İzinler” başlıklı 15’inci maddesinde;
Engelli çalışanlar, 3 Aralık Dünya Engelliler Gününde ve ulusal düzeyde kabul edilen 10-16 Mayıs Sakatlar Haftasının ilk gününde birer gün izinli sayılırlar. Engelli personelidari tatillerde çalıştırılmaz.
Engelli çalışanlara mesai başlangıç ve bitiminde daha rahat ulaşım sağlayabilmeleri için gerekli kolaylık sağlanır.
İşveren, çalışanlardan şehit, dul ve yetimleri ile anne, baba ve kardeşlerine 18 Mart Şehitler Gününde izin kullandırır. Malul gaziler ile eşlerine ise 19 Eylül Gaziler Gününde izin kullandırır.
ç) İşveren, Tahsildar olarak görev yapan personelin, kurum ödemeleri ile ilgili topladıkları paraların güvenliği için gerekli tedbirleri almak ve ilgili kurumlara transferini güvenli bir şekilde sağlamakla yükümlüdür.
Başkanlık oluru alınarak yapılan şef, müdür, vb. vekaleten görevlendirmelerde 657 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesi esaslarını uygular. .
İşveren her yıl görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı açabilir.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi maddeleri incelendiğinde, ilgili hükümlerin sosyal denge tazminatı ödenmesiyle ilgili olmadığı ve 4688 sayılı Kanun’a aykırılık oluşturduğu görülmektedir. Kanun hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlarda tespit etmek üzere yetkilendirilmiştir. Bunun dışında sözleşme hakkını toplu sözleşme gibi düşünmek ve sözleşme metnine yetkilendirilen husus dışında başkaca hükümler koymak mümkün bulunmamaktadır. Zira 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde mahalli idarelerle imzalanan sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılamayacağı açıkça belirtilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre imzalanacak toplu sözleşmenin konusu, memur ve sözleşmeli personele yapılacak sosyal denge tazminatı ödemesi tutarının belirlenmesi olup, sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan ve 4688 Kanun hükümlerine aykırılık oluşturacak düzenlemelere sözleşmede yer verilmemelidir.