|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi ile sendika arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nde mevzuata aykırı düzenlemelere yer verildiğini ortaya koymaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128. maddesi gereğince, kamu görevlilerinin hakları ve yükümlülükleri kanunla belirlenmelidir. Ancak, sosyal denge tazminatına ilişkin düzenlemeler, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu çerçevesinde yapılabilmektedir. Bu bağlamda, sosyal denge tazminatının ödenmesi, ilgili mahalli idareler ile en çok üyeye sahip sendika arasında yapılacak sözleşmelerle belirlenmelidir.
Yapılan incelemelerde, 14.05.2024-14.01.2025 tarihlerini kapsayan sözleşmede, sendika üyelerine yönelik ek sosyal haklar tanındığı ve bu durumun yasal çerçeveyi aşan bir içerik taşıdığı tespit edilmiştir. Örneğin, çalışanlara ücretli izin, ücretsiz araç tahsisi ve çeşitli sosyal olanaklar sağlanması gibi maddeler, sosyal denge tazminatının kapsamı dışında kalmaktadır. Kamu İdaresi, bu durumu düzeltmek amacıyla yeni bir sözleşme imzaladığını belirtse de, sözleşmede hala mevzuata aykırı unsurların bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu nedenle, sosyal denge tazminatı sözleşmesinde yalnızca tazminat tutarının belirlenmesi ve ödenmesine ilişkin hükümlere yer verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi ile Sendika arasında akdedilen sosyal denge sözleşmesinde, mevzuata aykırı olarak sözleşmenin konusuna girmeyen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’inci maddesi uyarınca; memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir. Ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olup toplu sözleşme ile mali ve sosyal haklara ilişkin düzenleme yapılabilecektir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde; 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği belirtilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında ise; belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarının en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’si olduğu; sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarın aşılmaması kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, sosyal denge sözleşmeleri ile sadece görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir
Yapılan incelemede, Sendika ile Kamu İdaresi arasında 14.05.2024-14.01.2025 tarihlerini kapsayacak şekilde düzenlenen Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde; sendika görevlilerine yılda 20 işgününe kadar ücretli izin verileceğine, çalışanların eş ve çocuklarıyla birlikte kreş, lojman, kamp, etüt, spor, kültür merkezi ve benzeri tesislerden ücretsiz yararlandırılacağına; hastalanma, cenaze, düğün, taşınma gibi durumlarda çalışanlara ücretsiz araç tahsis edileceğine, 8 mart dünya kadınlar gününde kadın çalışanlara ücretsiz izin verileceğine; çalışanların hastaneye gitmesi için ücretsiz araç tahsis edileceğine ve ücretsiz check-up hizmeti verilebileceğine ilişkin düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Söz konusu sözleşme ilesosyal denge sözleşmelerinin yasal çerçevesini genişletecek biçimde kamu görevlilerine ek mali veya sosyal haklar tanınması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, Kamu İdaresi ve yetkili sendika arasında görüşmeler yapılarak, gerekli düzeltmelerin yapıldığı, 01.01.2025-01.01.2026 dönemi için imzalanan sözleşmede iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 24’üncü maddenin tamamı ile 5.000 TL Bayram ikramiyesinin kaldırılarak sözleşmenin yeniden imzalandığı ifade edilmiştir. Ancak, sözleşmede hala sosyal denge tazminatı tutarının belirlenmesi ve ödenmesi dışındaki hususların yer aldığı görülmektedir.
Kamu İdaresi tarafından, sosyal denge tazminatı sözleşmesinde tazminat tutarının belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin hükümler dışındaki hususlara yer verilmemesi gerekmektedir.