|
ÖZET: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nin yürürlük süresi, toplu sözleşme dönemini aşarak hukuki düzenlemelere aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi, mahalli idarelerde sosyal denge tazminatının ödenmesine ilişkin düzenlemeleri içermekte ve sözleşmelerin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olmasını şart koşmaktadır. Ayrıca, bu sözleşmelerin yürürlük süresi, izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği belirtilmiştir.
2024 ve 2025 yıllarını kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme, yürürlük süresini net bir şekilde 1 Ocak 2024 ile 31 Aralık 2025 olarak tanımlamaktadır. Ancak, Belediye ile TÜM-BEL-SEN arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinin 25. maddesinde, sözleşmenin 15 Nisan 2024’te başlayıp 31 Aralık 2026’da sona ereceği ifade edilmiştir. Bu durum, Türk Borçlar Kanunu’nun emredici hükümlerine aykırılık teşkil etmekte ve sözleşmenin geçerliliğini sorgulanır hale getirmektedir. Sonuç olarak, sosyal denge tazminatı sözleşmesinin yürürlük süresine dair hükümler, mevcut yasal düzenlemelere ve toplu sözleşme hükümlerine aykırı olduğundan, geçerliliğini yitirmektedir. Bu durum, kamu görevlilerine yönelik sosyal hakların sağlanmasında önemli bir engel teşkil etmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin Yürürlük Süresinin Toplu Sözleşme Dönemini Aşması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye ile TÜM-BEL-SEN arasında yapılan sosyal denge tazminatı sözleşmesinin süreye ilişkin hükümlerinin, mahalli idarelerde kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin hukuki düzenlemelere aykırı olduğu görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında belediyelerde ve il özel idarelerinde 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatı ödenebilmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, aynı maddenin ikinci fıkrasında da yapılacak sözleşmenin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı ve sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı ile yürürlüğü sağlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yürürlük süresi ve tereddütlerin giderilmesi” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında da “Bu Toplu Sözleşme, 1/1/2024-31/12/2025 tarihleri arasında uygulanır.” denilmekle toplu sözleşme dönemi açık bir şekilde belirlenmiştir.
Yapılan incelemede; Belediye ile TÜM-BEL-SEN arasında yapılan “Sosyal denge tazminatı sözleşmesinin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 25’inci maddesinde;
“Bu toplu iş sözleşmesi 2 yıl süreli olup, 15.04.2024 tarihinde başlar 31.12.2026 tarihinde sona erer. Yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşme hükümleri geçerlidir.”
Hükmüne yer verildiği tespit edilmiştir:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Birinci Kısım Birinci Bölümünün “Sözleşmeden Doğan Borç İlişkileri” başlıklı Birinci Ayrımı’nda “Kesin hükümsüzlük” başlıklı 27’inci madde olarak;
“Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.
Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez …” denilmekle kanuna aykırı sözleşme yapılamayacağı açıklığa kavuşturulmuştur.
Bu itibarla, Belediye ile anılan sendika arasında bağıtlanan sosyal denge tazminatı sözleşmesinin, geçerlilik süresine ilişkin söz konusu hükümleri, 4688 sayılı Kanun, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerine aykırılık teşkil etmekte, Borçlar Kanunu hükümlerince de geçerliliğini yitirmektedir.