|
ÖZET: Sosyal güvencesi olmayan hastalardan tahsil edilemeyen alacakların takibi ve tahsilat süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülemediği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Üniversite Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi’nde tedavi gören bu hastalardan alınması gereken tedavi bedellerinin tahakkuk kayıtları yapılmamış ve mali tablolara doğru bir şekilde yansıtılmamıştır. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen kurallar çerçevesinde, bu alacakların izlenmesi ve muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, hastalardan taahhütname alınarak borçlandırıldıkları ancak bu alacakların muhasebe kayıtlarına geçmediği ortaya çıkmıştır. 2020-2024 dönemine ait toplam alacak tutarı 5.450.481,20 TL olarak belirlenmiştir. Ödemelerin kaydedilmesi sırasında, muhasebe biriminin alacakların niteliğini tam olarak bilmemesi nedeniyle bazı tutarlar “Mahiyeti tespit edilemeyen tutarlar” olarak kaydedilmiştir. Bu durum, alacakların takip ve tahsilatını zorlaştırmakta, ayrıca tahsil edilebilir ve şüpheli alacaklar arasında ayrım yapmayı güçleştirmektedir. Sonuç olarak, hastane yönetimi, döner sermaye saymanlığı ve hukuk müşavirliği iş birliğiyle yıllar itibariyle devreden alacakların detaylarını belirlemeli, tahakkuk kayıtlarını yapmalı ve tahsilat süreçlerini başlatmalıdır. Ayrıca, tahsilatı imkânsız hale gelen alacakların muhasebe kayıtlarından düşülmesi ve bu alacakların mali tablolara yansıtılması gerekmektedir. |
BULGU: Sosyal Güvencesi Bulunmayan Hastalardan Tahsil Edilemeyen Kurum Alacaklarının Takibi ve Tahsilinin Etkin Bir Şekilde Yürütülememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesinde tedavi olan sosyal güvencesi olmayan hastalardan tahsil edilemeyen tedavi bedellerine ilişkin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve mali tablolara doğru ve güvenilir biçimde yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin Ticari alacaklar başlıklı 95 inci maddesinde, ticari alacaklar hesap grubunda, işletmelerin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili öngörülen senetli ve senetsiz alacaklar ile bunlardan şüpheli hâle gelenlerin ve bunlar için ayrılan karşılıkların izleneceği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in 96 ve 97 nci maddelerinde ticari alacaklar hesap grubunda yer alan 120 Alıcılar Hesabının işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarının izlenmesi için kullanılacağı; mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacakların bu hesaba borç, satış bedelinin “60 Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Alıcılar tarafından nakden veya hesaben yapılan ödemelerin bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; alacağın şüpheli hâle gelmesi durumunda, ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği; alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanların bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir. Alacağın senede bağlanması durumunda, aynı şekilde 121 Alacak senetleri hesabının kullanılacağı Yönetmelik’in 98 ve 99 uncu maddelerinde yer almıştır.
Anılan Yönetmelik’in 109 uncu maddesinde, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı’nnda izleneceği; 112 inci maddesinde de şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların 129 Şüpheli Ticari Alacaklar karşılığı hesabına alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedileceği hükmü yer almıştır.
Yapılan incelemede; Üniversite Hastanesinde tedavi hizmeti alıp çeşitli nedenlerle tedavi ücretini ödeyemeyen hastalardan taahhütname alınarak daha sonra tahsil edilmek üzere hastaların borçlandırıldığı, ancak bu alacakların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, muhasebe dışında hastane bilgi yönetim sistemleri üzerinden takip edildiği görülmüştür. 2020-2024 yılları arasındaki döneme ait söz konusu alacakların toplam tutarı 5.450.481,20 TL’dir.
Diğer taraftan söz konusu alacaklardan borçlusu tarafından ödeme gerçekleştirildiğinde muhasebe birimi alacaktan haberdar olmaktadır. Muhasebe birimince 2024 yılında bu kapsamda yapılan tahsilatın mahiyeti tam olarak bilinmediği için 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabının alt detay kodunda “Mahiyeti tespit edilemeyen tutarlar” adı altında 498.392,86 TL borç, 627.700,31 TL alacak kaydının yapıldığı ve dönem sonunda 129.307,45 TL alacak bakiyesi verdiği, bu hesaba yapılan kayıtların çoğunluk itibariyle hastanede tedavi hizmeti aldıktan sonra borcunu ödeyenlere ilişkin tahsilat kayıtları olduğu anlaşılmıştır.
Oysa verilen tedavi hizmeti sonucunda tahakkuk edecek alacakların hastane döner sermaye işletmesinin muhasebe kayıtlarında (senetsiz alacak ise) 120 Alıcılar Hesabına borç kaydı yapılarak takibi yapılmalıdır. Söz konusu alacakların tahakkuk kaydının yapılmaması bunların takip ve tahsilinde güçlüklere yol açacağı gibi, tahsili mümkün olanlar ile tahsili şüpheli hale gelen alacakların ayrımının yapılmasını da zorlaştırmaktadır.
Bilindiği üzere Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların izlenmesi için kullanıldığı hesap olarak ifade edilmektedir.
Hastane kayıtlarında yer alan ve yıllar itibariyle aktarılan yüksek miktardaki şüpheli alacağın zamanaşımına uğraması nedeniyle tahsilat işlemlerine başlanmazsa kişi sorumluluğunun doğacağı anılan Yönetmelik’te belirtilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, hastalardan bazı alacakların, sosyal yardımlaşma vakıfları veya üçüncü kişiler tarafından ödenebilme ihtimali, hasta vefatları, mesai dışı taburculuklar veya ödeme niyet beyanında bulunulamayan durumlar gibi istisnai haller nedeniyle kesinleşmediği; bu gibi durumların, hastane personelinin kişisel inisiyatifi ile değil, sistemsel, etik ve yasal zorunluluklarla şekillendiği belirtilmiştir. Ayrıca Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi hastanesinin, mevcut mevzuat ve teknik altyapı çerçevesinde hasta borçlarını kurumsal olarak takip ettiği; tahsilat süreçlerini yürüterek gerekli tüm önlemleri aldığı; ancak, ödemelerin resmi muhasebe kayıtlarına geçirilmesi işlemleri saymanlık birimi tarafından yürütüldüğü; kamu hastanelerinin, hizmet önceliği esasına göre faaliyet gösterdiği; kâr amacı gütmediği ifade edilmiştir.
Bulgumuzda da belirtildiği üzere, 2020-2024 döneminde tedavi gören hastalara ait çok sayıda birikmiş alacağın bulunduğu görülmektedir. Verilen cevapda bu durum kabul edilmekle birlikte, sıralanan sebeplerle belirtilen alacakların kesinleşmediği ileri sürülerek, her hangi bir işlem yapılmadığı belirtilmektedir. Bulgumuzda belirtilen esas konunun, kamuya ait bir alacağın muhasebe dışında takip edilmemesi gerektiği, alacağın tahsil edildiği zaman değil tahakkuk ettiği zaman muhasebeleştirilmesi gerekliliğinden ibarettir.
Bu nedenle; yıllar itibariyle devreden alacakların detaylarının Hastane Yönetimi, Döner Sermaye Saymanlığı ve Hukuk Müşavirliği’nin müşterek çalışmasıyla tespit edilip tahakkuk kayıtlarının yapılması, tahsilatında güçlük olanlara ilişkin hukuki sürecin başlatılarak Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına aktarılması, karşılık ayrılması, hukuki süreç sonunda mahkeme kararıyla tahsilatı imkânsız hale gelenlerin muhasebe kayıtlardan düşülmesi ve bütün bunlarla birlikte belirtilen tutarların (5.450.481,20 TL’nin) Kurumun mali tablolarına yansıtılması gerekmektedir.