Sosyal Güvenlik Kurumundan Bazı Prim İadesi İşlemlerinin Sonuçlandırılamaması (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Güvenlik Kurumundan Bazı Prim İadesi İşlemlerinin Sonuçlandırılamaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversitenin, birimlerinde aylığını veya ücretini aldıktan sonra ücretsiz izin, ihraç, askerlik, istifa gibi çeşitli sebeplerle görevinden ayrılan personel için Sosyal Güvenlik Kurumuna fazla ve yersiz gönderilen prim/keseneklerin bazılarının iadesinin sağlanamadığı görülmüştür.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılan personelin prime esas kazançlarının hesabı, prim oranları ve prim/hizmet belgelerinin gönderilmesi ve ödenmesi bu Kanun’un ilgili maddelerinde açıklanmıştır.

Aynı Kanun’un “Primlerin ödenmesi” başlıklı 88’inci maddesinde; 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işverenlerin, çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak prim tutarlarını ücretlerinden keseceği ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek, en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma ödeyeceği hüküm altına alınmıştır.

01.09.2023 tarih ve 28398 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İşveren Uygulama Tebliği’nin “Ay İçinde Görevden Ayrılan Sigortalıların Prim Ödeme Gün Sayıları” başlıklı 4.1.6.3’üncü maddesinde; Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanların; ölüm veya emeklilik aylığı bağlanmasını gerektiren hallerde görev aylıklarının kesildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılığı sona ereceği ve çalışmadığı günlere ait aylıkları borç çıkarılmadığından prim ödeme gün sayısının da 30 gün olarak belirleneceği ifade edilmiştir. Ancak diğer hallerde (askerlik, ücretsiz izin, istifa vb.) görevden ayrılış tarihi itibari ile sigortalılığı sona ereceğinden sigortalıya ücret ödenen gün sayısının, prim ödeme gün sayısı olarak belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle, çalışılmayan günler için peşin ödenen primlerin Kurumdan iadesi sağlanmalıdır.

Bu kapsamda, 5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılan kamu personeline ilişkin olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna yersiz veya fazla gönderilen prim/keseneklerin iade sürecinin elektronik ortamda yürütülmesine ilişkin “Prim iade uygulama programı” 21.10.2020 tarihinde kamu idarelerinin kullanımına açılmıştır. Kamu idareleri bu uygulamayı kullanarak Sosyal Güvenlik Kurumundan yersiz ve fazla ödenen primleri iade başvuru talebinde bulunabilecek, Kurum tarafından reddedilen talepler sistem üzerinden kontrol edilebilecek, iade başvurusunun reddedilmesine yol açan eksik, hatalı bilgilerin giderilmesinden sonra tekrar iade başvurusu yapabilecektir.

Üniversitenin, Sosyal Güvenlik Kurumundan bu kapsamdaki aşağıdaki tabloda görülen alacaklarının gerek yazı ile gerekse söz konusu program aracılığıyla talep edildiği ancak halen tahsil edilemediği tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında, konu ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından gerek üst yazı ile gerek prim iade uygulaması üzerinden iade talep edildiği ancak iadenin gerçekleşmediği, iade için bu Kuruma tekrar yazı yazıldığı, tablodaki 462,36 TL’lik tutarın İlgili personelin göreve iade edilmesinden dolayı prim iadesine gerek kalmadığı, tabloda 485,87 TL olarak görülen tutarın 380,27 TL olarak talep edildiği, toplam rakamın 28.461,70 TL olduğu belirtilmiştir.

Üniversite tarafından gerekli talepte bulunulmasına karşın Sosyal Güvenlik Kurumunca bahse konu prim iadeleri gerçekleştirilmemekte, yazılan yazılara cevap da verilmemektedir. Talepte bulunan diğer kurumlarda da bu sorunlar devam etmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından söz konusu iade işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, 5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılan personel ile diğer personel için Sosyal Güvenlik Kurumuna yersiz veya fazla gönderilen prim/keseneklerden doğan alacakların mevzuatta öngörülen şekilde tahsil edilmesi gerekmektedir.

Tablo 5: Sosyal Güvenlik Kurumundan Prim İade Alacakları