|
ÖZET: Sosyal yardımların tespiti, dağıtımı ve yönetimi konusunda mevcut bir mevzuatın eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Denetim, belediyenin sosyal yardımların kimlere ve nasıl yapılacağına dair belirli bir çalışma yönetmeliği olmadığını ve bu yardımlar için kriterlerin tanımlanmadığını göstermektedir. Sosyal yardımların düzenlenmesi, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda belirtilen belediyenin görevleri arasında yer almakta olup, bu yardımların adil ve eşit bir şekilde dağıtılabilmesi için bir yönetmelik oluşturulması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, belediyenin muhtaç ve engellilere yönelik harcamalarının toplamda 3.809.597,58 TL olduğu tespit edilmiştir. Ancak, bu yardımlardan kimlerin faydalandığına dair yeterli bilgi ve belge bulunmamaktadır. Ayrıca, sosyal yardımların belirlenmesinde hangi ölçütlerin kullanıldığına dair herhangi bir açıklama yapılmamıştır. İdare, sosyal yardımların yapılabilmesi için Zabıta biriminin araştırma yaptığını belirtse de, bu araştırmanın hangi kriterlere dayandığına dair belgeler sunulmamıştır. Sonuç olarak, sosyal yardımların etkin bir şekilde yönetilebilmesi için, belediyenin ihtiyaç sahiplerini belirlemede kullanılacak nesnel kriterleri içeren bir çalışma yönetmeliği oluşturması elzemdir. Bu düzenleme, sosyal yardımların daha şeffaf ve hesap verebilir bir şekilde sunulmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Sosyal Yardımların Tespit, Dağıtım ve Yönetimine İlişkin Bir Mevzuatın Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin sosyal yardımların nasıl yapılacağına ilişkin bir çalışma yönetmeliği bulunmadığı, sosyal yardımların kimlere ve nasıl yapılacağına ilişkin kriter ve puanlamanın belirlenmediği görülmüştür.
Sosyal yardımlara ilişkin yönetmeliğin amacı Belediyece yürütülen sosyal yardım hizmetlerine ilişkin iş ve işlemler ile bu hizmetten yararlanacak olanları ve bu hizmeti verecek personelin çalışma usul ve esaslarını belirlemektir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği; “Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesi i bendinde ise, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar için belediyenin harcamalarda bulunabileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdare tarafından Bütçenin 5.4 Hane Halkına Yapılan Transferler ekonomik kodu 5.4.7.1 Muhtaç ve Körlere Yardım tertibinden yıl içinde muhtelif tarihlerde toplam 3.809.597,58 TL tutarında harcama yapıldığı tespit edilmiştir. Söz konusu harcamalar genel olarak yiyecek alımlarından oluşmakladır ve ödeme evraklarında bu yardımlardan kimlerin faydalandığı ve ne şekilde faydalandıklarına ilişkin herhangi bir açıklayıcı bilgi ve belgeye rastlanmamıştır.
5393 sayılı Kanun’un yukarı alınan ilgili maddelerinde de belirtildiği gibi, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardımların belediyelerin görevlerinden olduğu Kanun’da düzenlenmiştir. Söz konusu maddelerin belediyede nasıl uygulanacağına ilişkin düzenleme yapmak ise belediyenin yetkisindedir. Dolayısıyla konu hakkında düzenlenecek bir yönetmelikle, ihtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde yetkililerce hangi belge ve objektif kriterlerin aranacağının ve bu kriterlerin öncelik sıralamasına göre puanlanmasının belirlenmesi, sosyal yardımların eşit ve adaletli bir şekilde ulaştırılması için önem arz etmektedir.
Yine 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu maliyesinin temel ilkeleri” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası (g) bendi, “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesi, “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesi ve “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi ikinci fıkrasında belirtildiği gibi, kamu idarelerince, ihtiyaçların karşılanmasında ekonomik veya sosyal verimlilik ilkelerine uygun olarak maliyet- fayda veya maliyet-etkinlik ile gerekli görülen diğer ekonomik ve sosyal analizlerin yapılması esastır. Üst yöneticiler, harcama yetkilileri ve her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli kullanılmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemleri almaktan sorumludurlar.
İdare cevabında bulguya konu sosyal yardımların yapılabilmesi için Belediye Zabıta birimi tarafından yardım talep eden vatandaşlar hakkında yoksul ve muhtaç olup olmadıklarına ilişkin araştırma yapılarak tutanağa bağlandığı belirtilmekle birlikte bu belirlemenin hangi ölçütler kullanılarak yapıldığına ilişkin herhangi bir belge sunulmamıştır. Yine ödeme evraklarında bu yardımlardan kimlerin faydalandığına ilişkin bilgi ve belge bulunmamaktadır.
Ayrıca idare cevabında, her ne kadar Yönetmelik hazırlık çalışmalarına başlandığını belirtmekte ise de buna ilişkin herhangi bir karar veya belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, sosyal yardımlar yapılırken, bu yardımların nasıl ve kimlere yapılacağına ilişkin nesnel kriterlerin belirlenmesi adına, İdare tarafından bir çalışma yönetmeliği oluşturulması gerekmektedir.