|
ÖZET: Sözleşme imza süreçlerinin belirli kriterlere dayandırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çeken bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Özelleştirme uygulamaları kapsamında düzenlenen sözleşmelerin imza süreçlerinde, İdare tarafından net kriterlerin belirlenmediği tespit edilmiştir. Özelleştirme Uygulamalarında Değer Tespiti ve İhale Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, sözleşme imzalanması için gerekli sürelerin belirlenmesine dair herhangi bir zaman dilimi öngörmemektedir. Bu durum, kamu alacaklarının zamanında tahsil edilmesi açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir.
İhaleyi kazanan isteklilerin eşit hak ve yükümlülüklere sahip olması gerektiği vurgulanırken, İdareye tanınan takdir hakkının da bu eşitlik ilkesi çerçevesinde kullanılması gerektiği ifade edilmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, sözleşmeye davet sürelerinin farklılık gösterdiği ve ek süre taleplerinin gerekçelendirilmeden uzatıldığı gözlemlenmiştir. Bu durum, özelleştirme sürecinin şeffaflığını ve adaletini zedelemektedir. Sonuç olarak, özelleştirme ihaleleri sonrası sözleşme imza süreçlerine ilişkin kriterlerin belirlenmesi ve bu kriterlerin benzer durumda olan tüm isteklilere eşit şekilde uygulanması gerekmektedir. Bu adım, hem sürecin etkinliğini artıracak hem de kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Sözleşme İmza Süreçlerinin Önceden Belli Edilmiş Kriterlere Bağlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Özelleştirme uygulamaları sonucundan düzenlenecek sözleşmelerin imza süreçlerinde uygulanacak kriterlerin İdare tarafından belirlenmediği görülmüştür.
29.11.2003 tarih ve 25301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özelleştirme Uygulamalarında Değer Tespiti ve İhale Yönetmeliği’nin “Sözleşmeye davet” başlıklı 19’uncu maddesinde; “İhale sonuçlarının onaylanmasından sonra İdare tarafından süre belirtilmek suretiyle sözleşme imzalanması hususunda ihale üzerinde kalan teklif sahibine yazılı bildirimde bulunulur. İdarece uygun görülmesi halinde bir defaya mahsus olmak üzere ek süre verilebilir. (Ek cümle: RG-28/12/2005-26037)
İdareden kaynaklanan sebeplerle, verilen süre içerisinde sözleşmenin imzalanamaması durumunda, birden fazla ek süre verilebilir. İdarece verilen süre içerisinde ihale üzerinde kalan tarafından istenilen teminatın verilmemesi, diğer yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ve sözleşme imzalanmaması, halinde alınan teminatlar İdare lehine irat kaydedilir ve kararda yer alması halinde diğer teklif sahiplerine sırası ile aynı usul uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir.
Özelleştirme ihalelerinde ihale sürecinin tamamlanması ile istekli sözleşmeye davet edilmekte, sözleşmenin imzalanması ile de özelleştirme süreci tamamlanmakta ve varlığın ihale ile belirlenmiş olan değerinin tahsilatı sürecine geçilmektedir. Bu nedenle, sözleşme sürecinin makul sürelerde tamamlanması kamu alacağının geciktirilmeden tahsilatı için önem arz etmektedir. Bu süreçte özelleştirme ihalelerini kazanmış olan tüm isteklilerin önceden belirlenmiş olan kurallar çerçevesinde eşit hak ve yükümlülüklere sahip olması önem arz etmektedir.
Her ne kadar Yönetmelik ile İdareye sözleşme sürecine ilişkin takdir hakkı tanınmış olsa da bu hakkın kullanımında bu eşitlik ilkesi çerçevesinde hareket edilmesi ve alınan kararların bir gerekçeye dayanması gerekmektedir.
Taşınmaz ihalelerine ilişkin sözleşme sürecinin incelenmesinde; isteklilere sözleşmeye davette verilen sürelerin farklılık arz ettiği, Yönetmelikte yer almamasına rağmen sözleşme imzalanması için verilen ek sürenin revize edilerek uzatıldığı, İdarece resen yapılan bazı süre uzatımlarının gerekçelendirilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından; özelleştirme ihalelerine ilişkin sözleşme imza süreçlerinin Özelleştirme Uygulamalarında Değer Tespiti ve İhale Yönetmeliği’nin “Sözleşmeye Davet” başlıklı 19’uncu maddesi ile düzenlendiği Anılan Yönetmelik hükmünde, gerek ‘Sözleşmeye Davet’ için gerekse daha sonra verilebilecek ‘Ek Süre’ için herhangi bir zaman dilimi öngörülmediği, Özelleştirilecek varlığın türüne göre ilgili mevzuat/düzenlemeler/finansman temini gibi unsurlar, sözleşmeye hazırlık süreci gerektirdiği, yüksek bedelli ve kompleks nitelikteki bu tür işlemlerde hem işlemlerin doğasından, hem genel finansal ve ekonomik koşullardan, kredi piyasalarındaki durumlardan, hem de varlıkların eksiksiz ve tam teslim yükümlülüğünden kaynaklı durumlar ortaya çıkabileceği ifade edilmiş olup cevapta bahsi geçen bu hususların mevcudiyetine ilişkin müphem bir durum bulunmamaktadır.
Öte yandan, özelleştirmeye konu varlıkların sözleşmeye hazırlık süreçlerinin farklılık arzetmesinin her bir varlık grubu özelinde sözleşme imza süreçleri için verilecek olan sözleşmeye davet ve ek süre talepleri için kriter belirlenmesine engel olmadığı değerlendirilmektedir.
Yine Kamu İdaresi tarafından; benzer durum ve nitelikteki tüm yatırımcılara aynı süreler verildiği, varlıkların eksiksiz ve tam teslim yükümlülüğünden kaynaklı durumların ortaya çıkabildiği ifade edilmiş olsa da; sözleşmeye davet ile sonrasında verilecek olan ek sürelerin proje grup başkanlıkları arasında farklılık gösterdiği, verilen ek sürenin Yönetmelik hükmünde buna cevaz verir bir hüküm olmamasına rağmen revize edildiği ve resen yapılan bazı süre uzatımlarında bu işleme konu durumun gerekçelendirilmediği görülmüştür.
Sonuç itibarıyla; özelleştirme ihaleleri sonucunda düzenlenecek olan sözleşmelerin imzalanma sürecine ilişkin kriterlerin belirlenmesi ve bu kriterlerin benzer durumda olan tüm istekliler için uygulanması gerekmektedir.