|
ÖZET: Yapım işlerinde, sözleşme sonrası belirlenen proje alanı dışında ve farklı ilçe sınırlarında gerçekleştirilen işlerin, iş artışı kapsamında yapılması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24. maddesi, ilave işlerin sözleşmeye esas proje içinde kalması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, iş artışının zorunlu olabilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, yapılan işlerin kapsamı ve niteliği değiştiğinde, yeni alanlar için yapılan arazi çalışmaları ve zemin etütleri geçerliliğini yitirebilir.
Örneğin, 17.05.2022 tarihinde ihale edilen “53 Adet Prefabrik İçme Suyu Deposu Yapım İşi” projesi kapsamında, K. Kazan’da çelik boru döşenmesi gibi işler, sözleşme kapsamı dışında kalmaktadır. İdare, bu tür işlerin yapılmasının gerekliliğini, su temininde yaşanabilecek sorunları önlemek amacıyla savunmaktadır. Ancak, sözleşme hükümleri gereğince, bu tür ilave işlerin ayrı ihale süreçleri ile gerçekleştirilmesi gerektiği açıktır. Sonuç olarak, sözleşme kapsamındaki işlerin dışında gerçekleştirilen iş artışları, ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekte ve bu tür ek işlerin ayrı ihalelerle yapılması zorunludur. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından da büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Sözleşmede Belirtilen Proje Alanı Dışında ve Başka İlçe Sınırları İçerisindeki İşlerin İş Artışı Kapsamında Yaptırılmaları
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından yapılmakta olan yapım işlerinde sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmede belirtilen vaziyet planı dışında ve başka ilçe sınırları içerisindeki işlerin iş artışı ile iş kapsamına alındıkları görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nda “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlığı altında yer alan, 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a)Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b)İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 ‘sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.” hükümleri yer almaktadır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti” başlığı altında yer alan 9’uncu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde;
“Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir:
a) Arazi ve zemin etüdünün yapılması; uygulama projesi üzerinden anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde arazi ve zemin etüt çalışmalarının; ön ve/veya kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur.
b) Proje zorunluluğu; bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanması ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanması gerekir.” hükümleri yer almaktadır.
Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun yukarıda belirtilen madde hükümleri uyarınca, sözleşme öncesinde öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içerisinde kalması gerekmektedir. Bu durumda 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun konuyla ilgili hükümleri uyarınca, bir işte yer değişikliği söz konusu olduğunda bu değişiklik nedeni ile mukayeseli hesap yapılarak sözleşme bedelinin üzerinde bir ödeme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.
Ayrıca İdare tarafından ihale edilen yapım işlerinde ihale sonrasında ihale sınır değişiklikleri ile inşaat sahalarının değiştirilmesi, ilk ihalede teklif edilen işin kapsamını ve mahiyetini değiştirebilecektir. Şöyle ki; Yapım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yukarıda belirtilen hükümleri çerçevesinde ihale öncesinde yaptırılan arazi çalışmaları, zemin etüdleri ve projeler yeni alanlar için geçerli olmayabilecek dolayısı ile teklif edilen işin şartları değişmiş olabilecektir.
Örneğin; İdare tarafından 17.05.2022 tarihinde ihale edilen “53 Adet Prefabrik İçme Suyu Deposu Yapım İşi” projesiyle imalat yerleri ile ilgisi bulunmayan K. Kazan’da 1.002 metre 2200 mm çapında çelik boru döşenmesi işi ile Elmadağ’da Ara Terfi Merkezi İnşaatı yeni birim fiyatlarla ve iş artışı kapsamında yaptırılmış olup toplamda 188 gün süre uzatımı verilmiştir. Sözleşme bedeli 22.873.120,00 TL olan bu işte 12.896.361,38 TL yeni birim fiyatlarla imalat artışına gidilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, yapım işleri sözleşme tasarılarının 33.1.10 maddesinde ” …İdarenin yazılı ve sözlü uyarılarına rağmen (mücbir sebepler hariç) gösterilen yerlerde çalışmak zorundadır.” şeklinde düzenlemiş olduğu,
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 21’inci maddesi hükmü çerçevesinde idareyi külfete sokmaksızın proje alanı dışında ve başka ilçe sınırları içerisindeki işlerin iş artışı kapsamında yaptırılabileceği kanaatinde oldukları,
53 adet prefabrik içmesuyu deposu yapım işine ilişkin olarak; mağduriyetin bir önce giderilmesi ve Ankara’ya su veren diğer Çamlıdere ve Kesikköprü hatlarında herhangi bir arıza olması durumunda Ankara genelinde susuzluk yaşanılacağı ihtimali göz önüne alınarak ve olası daha büyük sıkıntıyla karşılaşılmaması için yapılacak olan imalatların daha hızlı olması ve daha uyguna getirilmesi adına 2200 lük çelik boru döşenmesi işinin sözleşmenin 24’üncü maddesi uyarınca iş artışı kapsamında yaptırıldığı,
Elmadağ ilçesindeki susuzluk mağduriyetin bir önce giderilmesi terfi merkezi binasının devam eden iş kapsamında yaptırılmış olduğu planlamaya yönelik hususlarda dikkat edileceği,
belirtilmiştir.
Yukarıda belirtildiği üzere, 4735 sayılı Kanunun 24’üncü maddesinde ilave yaptırılacak işlerin aynı sözleşme içinde aynı yükleniciye yaptırılması belli koşulların oluşmasına bağlanmıştır. Bunlar öngörülemeyen nedenlerle iş artışı olması, ek işlerin aynı proje içinde kalması ve ek olarak yaptırılacak işin idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılması teknik ve ekonomik olarak mümkün olmamasıdır.
Sö konusu yapım işinde iş artışı için kanunda belirtilen şartlardan hiç birisi bulunmamaktadır. Prefabrik içmesuyu deposu yapım işi kapsamında çelik boru döşenmesi imalatı tamamen proje dışındadır. İdarenin önceden öngörmesiyle ilgili değildir. Daha ekonomik olarak yaptırıldığının da kanıtlanması gerekmektedir.
Sonuç olarak, yapım işlerinde işlerin; sözleşmelerine esas projeleri içinde yer almayan hatta ilçe sınırlarının da dışındaki yeni işlerin iş artışı kapsamında yaptırılması, bir kısım işlerde de sözleşme kapsamındaki iş eksilişi yapılan iş kısımlarının yerine sözleşmelere dahil edilmeleri ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekte olup bu nitelikteki ilave işlerin ayrı ihaleler kapsamında yaptırılmaları gerekmektedir.