|
ÖZET: Yapım işleri sözleşmelerinin feshi sonrasında sigorta işlemlerinin eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. Bakanlık tarafından haklı nedenlerle feshedilen projelerde, fesih sonrası sigorta işlemlerinin gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, yüklenicilerin işyerlerindeki varlıkları için sigorta yaptırmalarını zorunlu kılmakta ve fesih durumunda sigorta kapsamının devam etmesi gerektiğini belirtmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde de benzer düzenlemelere yer verilmiş olup, fesih tarihinden itibaren yeni yükleniciye ihale edilene kadar sigorta işlemlerinin sürdürülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, fesih nedeniyle ödenen sigorta primlerinin, yüklenicinin kusurundan kaynaklanıyorsa kendisinden tahsil edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, yapılan denetimlerde, fesih tarihinden sonra sigorta poliçelerinin geçerliliğinin devam ettirilmesine yönelik herhangi bir işlem yapılmadığı görülmüştür. Kamu idaresi, feshedilen işlere ilişkin sigortaların yeniden başlatıldığını belirtmiş ve benzer durumların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınacağını ifade etmiştir. Bu bağlamda, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak iş ve işyerlerinin korunması ve olası mali yükümlülüklerin önlenmesi amacıyla gereken işlemlerin zamanında gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Sözleşmesi Feshedilen Yapım İşlerinde Fesih Sonrası Sigorta İşlemlerinin Gerçekleştirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından haklı nedene dayanarak feshedilen yapım işlerinde, fesih sonrası dönemi kapsayan sigorta işlemlerinin gerçekleştirilmediği görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder:
a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,
b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi,
Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” ifadesi yer almaktadır.
Aynı Kanun’un “İş ve işyerinin sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise;
“Yapım işlerinde yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı konuyu düzenlemek üzere 04.03.2009 tarihli ve 27159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde de benzer hükümlere yer verilmiş olup Şartname’nin ilgili maddesinin sekizinci fıkrasında ise; “Sözleşmenin feshi veya tasfiye halinde bu sigortalar; fesih veya tasfiye olur tarihinden başlamak üzere iş, yeni yükleniciye ihale edilinceye kadar devam ettirilir ve bu süreye ait sigorta giderleri idare tarafından karşılanır.” ifadesi yer almaktadır.
Tüm bunlara ek olarak, Kamu İhale Kurulu tarafından 01.03.2023 tarihinde yayımlanan 2023/DK.D-56 Karar No.lu Kurul Kararı’nda ise mevcut düzenlemelere dayanılarak feshedilen işler için devam ettirilmesi gereken sigorta kapsamında Bakanlık tarafından ödenen bedellerin hangi şartlarda işin yüklenicilerine rücu edilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere Bakanlık tarafından ihale edilen yapım işlerinde; yüklenici tarafından işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde sigorta yaptırılması gerekmekte olup bahsi geçen sigortanın; sözleşmenin fesih veya tasfiye edilmesi durumunda ise fesih veya tasfiye olur tarihinden başlamak üzere iş, yeni yükleniciye ihale edilinceye kadar devam ettirilmesi ve bu süreye ait sigorta giderlerinin de idare tarafından karşılanması gerekmektedir. Bu dönem içerisinde ödenen sigorta primlerinin, feshin yüklenicinin kusurundan kaynaklanması durumunda ilgili yükleniciden tahsil edilmesi gerektiği ayrıca belirtilmiştir.
Bakanlık tarafından yüklenicinin kusurundan kaynaklı olarak sözleşmesi feshedilen yapım işleri incelendiğinde; uygulama dönemi içerisinde yükleniciler tarafından mevzuatta öngörülen sigorta işlemlerinin gerçekleştirildiği ancak “fesih olur” tarihinden başlamak üzere ilgili sigorta poliçelerinin yukarıda bahsedildiği şekliyle yürürlüklerinin devamını sağlamaya yönelik herhangi bir işlem tesis edilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında feshi gerçekleştirilen işlere ilişkin sigortaların tekrar başlatıldığı ve bulgu konusu hususun tekerrür etmemesi için gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, ilgili iş ve işyerlerinin oluşabilecek risklere karşı korunmasını ve bu risklerden doğacak herhangi bir mali külfete katlanılmasının önlenmesi adına mevzuatında öngörülen iş ve işlemlerin usule uygun tesis edilmesi gerekmektedir.