|
ÖZET: Spor kulüplerine yönelik nakdi yardımların denetiminde önemli kontrol riskleri ve yardım alacak kulüplerin seçiminde net ölçütlerin eksik olduğu tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporu, yardım tutarlarının belirlenmesine dair herhangi bir düzenlemenin bulunmadığını ve kulüplerin harcama belgelerini sunmaması ya da bu belgelerin incelenmemesi nedeniyle denetim mekanizmasının etkisiz kaldığını ortaya koymaktadır. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’nün yönetmeliklerinde, yardımların hangi giderler için kullanılabileceği ve hangi kulüplerin yardımlardan yararlanamayacağına dair düzenlemeler yer almasına rağmen, uygulamada bu kuralların etkin bir şekilde takip edilmediği görülmektedir.
Yardım ödeneğinin kapsamının geniş tutulması, kulüplerin birçok gider için yardım alabilmesine olanak tanırken, denetim süreçlerinin yetersizliği nedeniyle bu yardımların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığı konusunda belirsizlikler yaşanmaktadır. Örneğin, bazı kulüplerin harcama belgelerini zamanında teslim etmemesi ve belgelerin incelenmemesi, denetim mekanizmasının işleyişini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca, yardım alan kulüpler arasında ciddi eşitsizlikler olduğu, bazı kulüplerin yüksek yardım alırken, diğerlerinin daha fazla sporcu sayısına sahip olmasına rağmen az yardım aldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, spor kulüplerine yapılan nakdi yardımların denetiminde eşitlik ilkesinin sağlanabilmesi için daha somut ve şeffaf ölçütlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Yardımların hangi alanlarda kullanılabileceği net bir şekilde belirlenmeli ve kulüplerin sunduğu harcama belgeleri, yardımların amacına uygun olarak denetlenmelidir. Bu adımlar, mevcut sorunların giderilmesine ve daha adil bir yardım dağıtımının sağlanmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Spor Kulüplerine Yapılan Nakdi Yardımların Denetiminde Kontrol Riski Bulunması ve Yardım Yapılacak Kulüplerin Seçiminde Objektif Ölçütler Belirlenmemiş Olması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından spor kulüplerine yapılacak nakdi yardımlarda, yardım yapılacak spor kulübünün ve yardım tutarının tespitine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı, yardım yapılacak giderlerin kapsamının geniş tutulduğu, kulüpler tarafından ilgili harcama belgelerinin sunulmaması veya sunulan belgelerin incelenmemesi nedenleriyle yardımlara ilişkin öngörülmüş denetim mekanizmasının işlemediği görülmüştür.
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Gençlik ve Spor Kulüpleri Yönetmeliği’nin 34’üncü maddesinde kulüplerin faaliyetlerini daha iyi bir şekilde yürütebilmelerini sağlamak amacıyla Genel Müdürlük bütçesinde yer alan ve il müdürlükleri aracılığıyla verilecek yardım ödeneğinin hangi giderler için kullanılabileceğine, 35’inci maddesinde ise yardımlardan yararlanmayacak kulüplere ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Yardıma ilişkin esaslar Yönetmelik’in 36’ncı maddesinde düzenlenmiş olup spor ve gençlik faaliyetleri için yardımlarda eşitlik ilkesinin esas olduğu, yardımın amacı dışında kullanımının tespiti halinde yardımın kesileceği ve iki yıl yardım yapılmayacağı ifade edilmiştir. Yönetmelik’in 37’nci maddesinde kulüplerin aldıkları yardımlara ilişkin harcama belgelerini 15 gün içerisinde il müdürlüklerine teslim edecekleri ve bu belgelerin denetim için saklanması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 34’üncü maddesinde bütçede yer alan yardım ödeneğinin hangi giderler için kullanılabileceği sayılmakta ancak (f) fıkrasında “kira ve benzeri zorunlu giderler” ifadesine yer verilmek suretiyle kulüplerin birçok giderleri için yardım yapılabilmesine imkân sağlanmaktadır. Diğer taraftan Yönetmelik’in 35’inci maddesi uyarınca spor faaliyetleri için antrenörü bulunmayan yahut mahalli veya deplasmanlı liglere katılmayan kulüplere yardım yapılması mümkün olmamasına karşın il müdürlükleri tarafından bu kapsamda bir kontrol yapılmadığı anlaşılmıştır. Örneğin bir sonraki yıl yardım alamayan kulüplerin geçmiş yıl yardımlarına ilişkin harcama belgelerini il müdürlüklerine sunmadıkları, bazı kulüplerin sundukları harcama belgeleri toplamlarının ise yapılan yardımdan daha az tutarlarda olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Yönetmelik’in 37’nci maddesine aykırı olarak kulüpler tarafından harcama belgelerinin 15 gün içinde teslim edilmediği, teslim edilen belgelerin il müdürlükleri tarafından incelenmediği görülmüştür.
Bu itibarla, kapsamın net bir biçimde sınırlandırılmadığı, her türlü giderin yardım kapsamında değerlendirilebildiği, yardım yapılamayacak kulüplerin sürekli ve etkin bir biçimde takip edilmediği, yardıma ilişkin harcama belgelerinin takip ve kontrolünün yapılmadığı mevcut durumda yardımın denetimine ilişkin Yönetmelik hükümlerinin uygulama kabiliyeti kalmamaktadır.
Yönetmeliğin 36’ncı maddesinde yer alan yardımlarda eşitlik ilkesinin esas olduğu idae edilmekte ise de, eşitliğin hangi ölçütler çerçevesinde sağlanacağı ayrıntılı ve açık bir biçimde düzenlenmediği için uygulamada bir geçerliliği bulunmamaktadır. İstanbul İl Müdürlüğü tarafından çeşitli spor kulüplerine 2020 ve 2021 yıllarında verilen nakdi yardım tutarlarının incelenemesi neticesinde; 2021 yılı itibarıyla İstanbul ilinde, 3289 sayılı Kanun hükümlerine göre tescil edilmiş toplam 2328 adet kulüp bulunduğu, bu kulüplerden 737 tanesine toplamda 6.545.000,00 TL tutarında nakdi yardım yapıldığı, spor kulüplerine verilen nakdi yardım tutarının genellikle 5.000,00 TL olduğu, yardım verilen kulüpler itibarıyla kulüp başına düşen ortalama yardım tutarının ise yaklaşık 8.880,00 TL olduğu tespit edilmiştir. 737 spor kulübünden 15’ine (toplam sayının %2’si) verilen nakdi yardımların ise genele göre oldukça yüksek olduğu ayrıca il genelindeki spor kulüplerine verilen toplam yardım tutarının büyük bir kısmına (yaklaşık %28) tekabül ettiği anlaşılmıştır. Bu oranın aynı kulüpler için 2020 yılında da %30 olarak gerçekleşmiş olması yardımların kulüplere dağıtımında eşitlik ilkesinin sağlanamadığının yıllar itibarıyla da değişmediğini yansıtmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; 2020-2021 yıllarında spor kulüplerine yapılan yardımlarda, engellilere yönelik faaliyet gösteren spor kulüpleri, okul spor kulüpleri, olimpik, paralimpik, deaflimpik spor dallarında faaliyet gösteren ve ulusal/uluslararası alanda başarı elde etmiş sporcuların kulüpleri, Türkiye Olimpiyat Hazırlık Merkezleri (TOHM) sporcu havuzunda yer alan sporcuların kulüpleri, Sporcu Eğitim Merkezleri (SEM) ile yetenek taraması kapsamında faaliyet gösteren sporcuların kulüpleri ile futbol branşında amatör olarak faaliyet gösteren ve Bakanlığa tescilli olan spor kulüplerine öncelik verildiği, diğer spor kulüplerine ise bütçe imkanları dahilinde yardım yapıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca gönderilen yardımların kulüpler tarafından amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığı hususunun, gençlik ve spor il müdürlükleri ve Bakanlık denetim elamanları tarafından periyodik olarak denetlendiği, 26.04.2022 tarihli ve 31821 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu gereğince yapılacak mevzuat çalışmasında raporda belirtilen aksaklıkların giderilmesi için gerekli düzenlemeler yapılacağı belirtilmektedir.
Yönetmeliğin 36’ncı maddesinde yardımlarda eşitlik ilkesinin esas olduğu ifade edilmiş ancak eşitliğin hangi ölçütler çerçevesinde sağlanacağı ayrıntılı ve açık bir biçimde düzenlenmediği için uygulamada cevapta da belirtildiği üzere İdarenin takdir yetkisinin tek kriter olarak esas alındığı anlaşılmaktadır. Ancak yukarıda örneklendirildiği üzere takdir yetkisinin geçerli tek kriter olması objektif ve adil bir dağılımı sağlamada yetersiz kalmaktadır.
Diğer taraftan yardım yapılan kulüp sayısının yüksek olduğu ve kulüpler tarafından harcama belgelerinin 15 gün içinde teslim edilmediği dikkate alındığında Bakanlık tarafından bu noktada etkili bir denetim yapıldığını ileri sürmek de mümkün değildir. 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu ise yeni yürürlüğe girmiş bir düzenleme olup bulgudaki tespitlerin bu Kanun gereğince yapılacak mevzuat çalışmalarına katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Kulüplere verilecek nakdi yardım miktarlarının tespitinde bir ölçüt olarak kabul edilebilecek lisanslı veya faal sporcu sayıları açısından yapılan değerlendirme neticesinde; yüksek nakdi yardım alan bazı spor kulüplerinin lisanslı ve/veya faal sporcusunun bulunmadığı yahut çok az sporcusu bulunduğu buna karşın hiç yardım almayan veya ortalama tutar olan 5.000,00 TL yardım alan bazı kulüplerin yüksek sporcu sayılarına sahip oldukları görülmüştür. Ülke çapında yapılan bir organizasyona katılma vb. istisnai durumlar hariç lisanslı sporcu sayısı aynı olan kulüplerin birbirinden bu kadar farklı tutarlarda yardım almaları eşitlik ilkesinin sağlanması için bir takım somut ölçütler geliştirilmesi gerektiğinin bir göstergesidir.
Buna göre; spor ve gençlik faaliyetlerinde yapılacak yardımlarda eşitlik ilkesini sağlamaya yönelik somut ve şeffaf ölçütler geliştirilmesi, yardımların kullanılabileceği alanların daha net belirlenerek kulüpler tarafından sunulan ilişikli harcama belgelerinin yardımın amacı çerçevesinde denetlenebilmesinin sağlanması gerekmektedir.