Su Açma/Kapama ve Sayaç İşlemleri, Kayıp ve Kaçak Önleme, Kaçak Su Kullanımı Tespitlerine İlişkin İş, İşlem ve Faaliyetlerinin Etkin Olarak Yürütülememesi (Sayıştay)

BULGU: Su Açma/Kapama ve Sayaç İşlemleri, Kayıp ve Kaçak Önleme, Kaçak Su Kullanımı Tespitlerine İlişkin İş, İşlem ve Faaliyetlerinin Etkin Olarak Yürütülememesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdarece su açma-kapama, sayaç sökme-takma ve değişimi, kayıp ve kaçak önleme, kaçak su kullanımlarına ilişkin iş, işlem ve faaliyetler ile kaçak su kullanımlarından kaynaklı alacakların takip ve tahsili ile suç duyurusunda bulunma iş, işlem ve faaliyetlerinin etkin olarak yürütülmediği görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde;

“Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.

Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

Kanun’un “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde ise “Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmüne yer verilmiş, “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde de “İlgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek” mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin; “Abone olma koşulları ve uygulama esasları” başlıklı 9’uncu maddesinde; su kullanılan yerde suyu fiilen tüketen ve atık su üreten gerçek veya tüzel kişilerin su ve kanalizasyon hizmetlerinden faydalanmak için idareye başvurarak abone sözleşmesi yapmalarının şart olduğu, abonelik tesis edilen yere bir abonelik esas numarasının verileceği, abone değişikliği yapılsa bile abonelik numarası değiştirilmeksizin yeni kullanıcı ile abone sözleşmesi yapılacağı, tahliye edilip sözleşmesi feshedilen bir yerde yeni abone sözleşmesi yapılmaksızın su kullanılması halinde, mevcut aboneliğin suyunun kesileceği, yeni sözleşme yapılıncaya kadar suyun açılmayacağı, “Sayaçlar” başlıklı 12’nci maddesinde, abonelerin tükettiği su veya ürettiği atık su miktarının, standartlara uygun sistem, çap ve tiplerde, ayarlı ve damgalı sayaçlarla ölçüleceği, idarece onaylanmış görevli kimlik kartını taşıyan personelin, su sayaçlarının bulunduğu yere kadar girip gerektiğinde abonelerin su tesisatını ve sayacını kontrol etme/ okuma, sökme/değiştirme işlemlerini yapma yetkisine sahip olduğu ifade edilmiştir.

Yönetmelik’in “Kaçak su kullanımı” başlıklı 52’nci maddesinde ise; idarenin tasarrufundaki yeraltı veya yerüstü su kaynaklarından, tesislerinden, su taşıyan boru hatlarından, şube yolundan abone olmaksızın ya da abone olduğu halde kayıt dışı sayaçla, kayıtlı sayacı işletmeyecek şekilde ya da sayaçsız olarak her hangi bir teknik düzenekle su alma işinin kaçak su kullanımı olduğu, bu şekilde su kullanan kişilerin kaçak su kullanımlarının tutanakla tespit edilerek kaçak su tahakkuku yapılacağı, idareye atık su aboneliği yaptırmak zorunda olup abone olmaksızın atık suyunu kanalizasyon şebekesine verenlerden de kaçak su tüketiminin hesaplanarak tahakkuk ve tahsil edileceği, ruhsatlı ve imar mevzuatına uygun yapılarda, idarenin kaçak su bağlantısı yaparak su kullananları tek taraflı ve re’sen abone yapabileceği, tespit edilen kaçak su ve atık su tüketim miktarının cezalı olarak tahakkuk ve tahsil edileceği, sözleşme, yönetmelik ve yasalara aykırı fiilinden dolayı suyu kesilen, usulsüz su tüketen ve kaçak su kullanan aboneler hakkında, idare görevlilerince mahallinde yapılacak araştırma ve soruşturma sonucunda bir tutanak tanzim ettirileceği hüküm altına alınmıştır.

Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş, Görev, Yetki ve Yönetimine İlişkin Teşkilat Yönetmeliği’nin “Abone İşleri Daire Başkanlığı” başlıklı 40’ıncı maddesinde de Abone İşleri Daire Başkanlığının görev, yetki ve sorumlulukları belirlenmiş, abonelerce tüketilen su miktarının tespit edilerek tahakkukunu yapmak, yeni abone kaydı, yer değiştirme, abonelikten çıkma ve abonelerle ilgili her türlü işlerin düzenli bir şekilde yapılmasını sağlamak, kaçak su kullananları takip etmek ve haklarında gerekli yasal işlemleri yapmak, idarenin ihtiyacı olan her tip su sayacının temini ve aboneliklere bağlanması işlemlerini gerçekleştirmek söz konusu harcama birimin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. Abone İşleri Daire Başkanlığı Çalışma Usul ve Esasları Yönergesi’nde de Abone İşleri Dairesi Başkanlığının teşkilat yapısı, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları detaylı olarak düzenlenmiş, abonelik sözleşme iş ve işlemlerinin yapılmasını ve adres, kimlik, telefon vb. bilgilerinin güncellenmesini sağlamak Abone İşleri Şube Müdürlüğünün, idarenin ihtiyacı olan her tip su sayacının temini, abone tesisatlarına bağlanmasını sağlamak, sayaçların değişimini, muayenesini yapmak veya yaptırmak, borçlu abonelerle ilgili su açma-kesme işlemlerini yürütmek, icra işlemleri için ilgili aboneleri Hukuk Müşavirliğine bildirmek Sayaç Takma, Sökme ve Onarım Şube Müdürlüğünün, kaçak su kullananları tespit ederek kaçak su ceza işlem ve tahakkuklarını yapmak, kaçak su kullananları, haklarında gerekli yasal işlemlerin yapılması için Hukuk Müşavirliğine bildirmek ise Kaçak Kontrol Şube Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

Yapılan incelemede; idarece su açma-kapama, sayaç sökme-takma ve değişimi, kayıp ve kaçak önleme, kaçak su kullanımı tespiti, kaçak su kullanımlarından kaynaklı alacakların takip ve tahsili ile suç duyurusunda bulunma iş, işlem ve faaliyetlerinin etkin olarak yürütülmediği görülmüştür. Aşağıdaki tablolarda; Abone İşleri Daire Başkanlığınca 2024 yılı içerisinde su açma-kapama, sayaç değişimi ve kaçak su kullanımına ilişkin oluşturulan iş emirlerinden, sonuçlananların ve bekleyenlerin verileri yer almakta olup özellikle su kapama, sayaç değişimi ve kaçak su kullanımlarına ilişkin iş emirlerinin zamanında ve hızlı bir şekilde sonuçlandırılamadığı anlaşılmaktadır.

Tablo 14: Abone İşleri D.B Su Açma – Kapama İş Emirleri

Abone İşleri D.B. Tarafından Yürütülen İş ve İşlemler (01.01.2024 – 31.12.2024)

Tablo 15: Abone İşleri D.B Sayaç Değişimi – Kaçak Su İş Emirleri

Aşağıdaki tablolarda ise; Abone İşleri Daire Başkanlığınca 2024 yılı içerisinde kaçak su kullanımı yapan kişilere ilişkin yapılan iş ve işlemler ile kaçak su kullanımlarından kaynaklı alacak tutarları yer almaktadır. Tablolardaki verilerden; kaçak su kullanımı tespitlerine ilişkin tebligatların ilgililerine yapıldığı, ancak kaçak su kullanımlarına ilişkin alacakların tahsilatının yüksek oranda yapılamadığı, borçlarını ödemeyenlerle ilgili icra ve yasal takip sürecinin de ekseriyetle başlatılmadığı görülmektedir. Kaçak su kullanımlarına ilişkin suç duyurusu işlemlerinde de aksaklıklar ve eksiklikler bulunduğu, 2024 yılında Ocak ayından sonra suç duyurusu işlemi yapılmadığı anlaşılmıştır.

Tablo 16: Abone İşleri D.B (Tüketime Dayalı Kaçak Su Kullanımı)

Tablo 17: Abone İşleri D.B (Tüketime Dayalı Olmayan Kaçak Su Kullanımı)

İdarece verilen cevapta; bulgu konusu hususlara ilişkin 2025 yılı içerisinde yürütülen faaliyetlerin detaylarına yer verilmiş, söz konusu iş ve işlemlerin 2024 yılı öncesine göre daha az ekip ve personelle yürütüldüğü, mevcut ekip sayısı ile işlerin yürütülmesinde zorluklar yaşandığı, insan kaynağı ihtiyacının giderilmesi ile birlikte söz konusu iş ve işlemlerin daha hızlı ve etkin yürütülebileceği belirtilmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereği; su açma-kapama, sayaç sökme-takma ve değişimi, kayıp ve kaçak önleme, kaçak su kullanımı tespiti, kaçak su kullanımlarından kaynaklı alacakların takip ve tahsili ile suç duyurusunda bulunma iş, işlem ve faaliyetlerinin idare birimlerinin entegre ve koordineli çalışması suretiyle Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği ve harcama birimlerine ilişkin iç mevzuat düzenlemelerine uygun olarak, zamanında ve etkin şekilde yürütülmesi, kaçak su kullanımlarına ilişkin denetimlerin sıklaştırılarak kaçak su kullanımlarından kaynaklanan yukarıdaki tablolardaki alacakların tahsili için icra ve yasal takip sürecinin başlatılması, haklarında suç duyurusunda bulunulması gereken kişilerle ilgili gerekli iş ve işlemlerin geciktirilmeksizin yapılması, idare gelirlerinin tahakkuk ve tahsiline ilişkin iş ve işlemlerde 5018 sayılı Kanun ve diğer yasal mevzuatın ilgili hükümlerine riayet edilmesi gerekmektedir.