Su Analiz Bedeli Alacaklarının Tahsil Edilememesi (Sayıştay)

BULGU: Su Analiz Bedeli Alacaklarının Tahsil Edilememesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İl sağlık müdürlüğü halk sağlığı hizmetleri başkanlıklarının yasal mevzuat uyarınca yapmış olduğu su tetkik ve tahlillerinden kaynaklanan su analiz bedellerine ilişkin alacakların tahsilatının ilgili kurumlardan yapılamadığı, farklı illerden gönderilen su numunelerinin analizinden doğan alacakların faturalandırılmasında ve tahsilatında sıkıntılar yaşandığı görülmüştür.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun “Sularla ilgili hükümler” başlıklı 27’nci maddesinde, belediye veya il özel idarelerinin sorumluluğunda bulunan içme sularının Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak veya yaptırılacak her türlü tetkik ve tahlil bedellerinin ilgili belediye veya il özel idaresince karşılanacağı, belediyelerce ödenecek tetkik ve tahlil bedellerinin, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına belediyelerce tahakkuk ettirilecek su kullanım bedellerinden mahsup edileceği ifade edilmiştir.
İlgili Kanun hükmünün 27’nci maddesine dayanılarak çıkarılan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik’in “İzleme, dezenfeksiyon ve analiz özellikleri” başlıklı 10’uncu maddesi gereğince, Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak her türlü tetkik ve tahlil bedeli ilgili mahalli idarece karşılanacaktır. Ayrıca belediyelerce ödenecek tetkik ve tahlil bedelleri, Bakanlık ve bağlı kuruluşlarına belediyelerce tahakkuk ettirilecek su kullanım bedellerinden mahsup edilmelidir. Bu kapsamdaki usul ve esaslar Sağlık Bakanlığınca belirlenecektir.
Diğer yandan 09.11.2022 tarihli ve 32008 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7420 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 5996 sayılı Kanun’a eklenen geçici 3’üncü madde ile il özel idarelerinin sorumluluğunda bulunan içme sularının Sağlık Bakanlığınca yapılan veya yaptırılan her türlü tetkik ve tahlil bedellerinden il özel idarelerince 30.09.2022 tarihine kadar ödenmemiş olan alacak tutarlarının ferîleriyle birlikte terkin edileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda il sağlık müdürlükleri tarafından, il özel idarelerine ilişkin söz konusu tarihe kadar ödenmemiş analiz ücretleri alacaklarının terkin işlemleri yapıldığı görülmüştür.
Yapılan incelemeler neticesinde; bazı il sağlık müdürlükleri döner sermaye işletmelerinin belediyelerden olan alacaklarının yüksek tutarlara ulaştığı görülmüştür. 31.12.2022 tarihi itibarıyla TDMS’de yer alan mizanlara göre belediyelerden Aydın İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 11.676.634,18 TL, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 8.355.296,02 TL, Diyarbakır İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 3.824.120,31 TL, Adana İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 3.008.396,70 TL, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 2.681.932,99 TL ve Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 1.236.592,79 TL su tetkik ve analiz hizmetlerinden tahsil edilememiş alacağı bulunmaktadır.
Diğer yandan, farklı illerden gönderilen su numunelerinin analizinden doğan alacakların hangi idareye faturalandırılacağı noktasında bazı il sağlık müdürlüklerinde tereddütlerin yaşandığı, yaşanan tereddütten kaynaklı faturalandırma yapılmadığı veya yapılan faturaların idareler tarafından iade edildiği görülmüş olup söz konusu alacakların tahsilinin sağlanamadığı tespit edilmiştir. Örneğin Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne 2021 ve 2022 yıllarında Bartın, Çankırı ve Kırıkkale illerinden gönderilen su numunelerinin analizleri sonucu tahakkuk eden bedellere ilişkin olarak faturaların, alacaklı oldukları mahalli idarelere mi yoksa söz konusu mahalli idarelerin bulunduğu illerdeki il sağlık müdürlüklerine mi gönderileceği hususunda yaşanan tereddütten dolayı faturalandırma yapılmamıştır. Uygulamaya bakıldığında ise tahsilatın sağlanabilmesi adına bazı il sağlık müdürlükleri doğrudan alacaklı oldukları mahalli idarelerle, bazıları da söz konusu mahalli idarelerin bulunduğu illerdeki il sağlık müdürlükleriyle yazışma yapmaktadır.
Numunenin alındığı ve analizin yapıldığı ilin farklı olması durumunda numuneyi gönderen il sağlık müdürlüğünün söz konusu tutarı ilgili belediyeden tahsil ederek ve kaynak aktarımı ile analizi yapan il sağlık müdürlüğüne ödemeyi gerçekleştirmesi gerekirken, analizi yapan il sağlık müdürlüklerinin doğrudan numuneyi gönderen il sağlık müdürlüklerine fatura gönderdiği durumlarda, bazı il sağlık müdürlüklerinin o ilin belediyesine fatura düzenlenmesi gerektiğini belirterek faturaları iade ettiği görülmüştür. İl sağlık müdürlüğü işletme birimlerinin başka illere sunmuş oldukları su analiz hizmetlerinden olan alacaklarının da ciddi tutarlara ulaştığı görülmüştür. Bu kapsamda il sağlık müdürlüklerinden alınan verilere göre; Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 6.309.623,00 TL, Adana İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 6.037.947,30 TL, Diyarbakır İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 10.007.547,55 TL, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 8.523.371,02 TL farklı illerden gönderilen su numunelerinin analizinden doğan alacağı bulunmaktadır. Ayrıca il sağlık müdürlüklerinden alınan veriler ile mizanları karşılaştırıldığında bazı il sağlık müdürlüklerinin başka illere sunmuş oldukları su analiz hizmetlerinden olan alacakları için muhasebe kayıtlarının da yapılmadığı görülmüştür.
Bu itibarla; içme suyu tetkik ve tahlillerinin ücretine ilişkin alacakların mahsuplaşma veya karşılıklı olarak kurumların kendilerine gelen faturaları ödemesi yoluyla tahsil edilmesi ve alacakların takibi, tahsili ve mahsuplaşma işlemlerinin yürütülmesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.